OPUBLIKOWANO: LIPIEC 2011
ZAKTUALIZOWANO: 25 SIERPNIA 2016
Godziny nadliczbowe pracowników niepedagogicznych
Podstawa prawna:
- Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.),
- Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 2156 ze zm.),
- Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie zakresu prowadzenia przez pracodawców dokumentacji w sprawach związanych ze stosunkiem pracy oraz sposobu prowadzenia akt osobowych pracownika (Dz.U. z 1996 r. Nr 62 poz. 286 ze zm.).
Pracownicy niepedagogiczni to grupa osób niebędących nauczycielami i pracujących w placówkach oświatowych. Stanowią zaplecze kadrowe, bez którego ich funkcjonowanie nie byłoby możliwe. Zgodnie z art. 2 k.p. pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę. Do pracowników niepedagogicznych placówek oświatowych należą osoby pracujące na stanowiskach m.in.: sprzątaczki, księgowego, pracownika administracyjnego, referenta, pracownika kuchni.
Czas pracy pracowników niepedagogicznych jest regulowany prawnie przez Kodeks pracy oraz ponadzakładowe i zakładowe układy zbiorowe pracy. W placówce oświatowej uregulowania w tych kwestiach przyjmuje się w formie regulaminu pracy i/lub w indywidualnych przydziałach zadań.
Aby wyjaśnić zagadnienie godzin nadliczbowych w odniesieniu do pracowników niepedagogicznych, przydatne jest wyjaśnienie niektórych pojęć, m.in. czasu pracy.
Czas pracy
Zgodnie z art. 128 § 1 k.p. czasem pracy jest czas, w którym pracownik pozostaje w dyspozycji pracodawcy w zakładzie pracy lub w innym miejscu wyznaczonym do wykonywania pracy. Czasem pracy pracownika niepedagogicznego, np. pracownika kuchni, pracownika administracyjnego, jest więc czas, w którym wykonuje on zadania zawierające się w zakresie obowiązków stanowiska, na którym dany pracownik niepedagogiczny jest zatrudniony.
Czas pracy, zgodnie z art. 129 § 1 k.p., nie może przekraczać 8 godzin na dobę oraz przeciętnie 40 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym, nieprzekraczającym 4 miesięcy. Wyjątki od tej zasady zawierają art. 129 § 2, art. 135–138 oraz art. 143 i 144 k.p.
Należy zaznaczyć w tym miejscu, że tygodniowy czas pracy łącznie z godzinami nadliczbowymi nie może przekraczać przeciętnie 48 godzin w przyjętym okresie rozliczeniowym, co reguluje art. 131 § 1 k.p. Zgodnie z § 2 ww. artykułu ograniczenie to nie odnosi się do pracowników, którzy zarządzają w imieniu pracodawcy zakładem pracy, a więc np. do dyrektora placówki.
Godziny nadliczbowe
Mając świadomość, w jaki sposób jest definiowany czas pracy, można odwołać się do pojęcia godzin nadliczbowych. Kodeks pracy w art. 151 § 1 określa, czym jest praca w godzinach nadliczbowych. Jest to praca wykonywana ponad obowiązujące pracownika normy czasu pracy, a także praca wykonywana ponad przedłużony dobowy wymiar czasu pracy, wynikający z obowiązującego pracownika systemu i rozkładu czasu pracy. Oznacza to, że jeżeli pracownik, którego obowiązuje 8-godzinny dobowy wymiar czasu pracy, przepracował danego dnia 8 godzin, a następnie (ze względu na poniżej wskazane sytuacje, stanowiące przesłanki – czy inaczej: powody – do podjęcia pracy w godzinach nadliczbowych) podejmuje on pracę jeszcze przez 2 godziny danego dnia, to są to 2 godziny pracy w godzinach nadliczbowych.
Nie każde uwarunkowania zakładu pracy zezwalają na pracę w godzinach nadliczbowych. Kodeks pracy w art. 151 § 1 wylicza dopuszczalność sytuacji, w których możliwa jest praca w godzinach nadliczbowych. Należą do nich:
- konieczność prowadzenia akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, ochrony mienia lub środowiska albo usunięcia awarii,
- szczególne potrzeby pracodawcy.
Co do zasady praca w godzinach nadliczbowych powinna być wykonywana na polecenie przełożonego. W orzecznictwie przyjmuje się, że polecenie takiej pracy może mieć postać milczącej zgody oraz tolerowania pracy ponad obowiązującą pracownika normę dobową czasu pracy. W Wyroku Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2000 r. (I PKN 667/99, publ. OSNP z 2001 r., nr 22, poz. 662) Sąd orzekł, że sama świadomość pracodawcy o tym, że pracownik wykonuje pracę, jest wystarczającym warunkiem przyjęcia zgody dorozumianej pracodawcy na pracę w godzinach nadliczbowych. Jeżeli więc np. pracownik kuchni albo pracownik administracyjny wykonuje swoją pracę po zrealizowaniu dobowego wymiaru czasu pracy, w jakim jest zatrudniony, a dyrektor placówki wie o tej podejmowanej pracy, tym samym ma jej świadomość i nie wyraża sprzeciwu co do pozostawania pracownika w tych dodatkowych godzinach, wydaje temu pracownikowi zgodę na pracę w godzinach nadliczbowych.
