STAN PRAWNY NA 6 MARCA 2020 Pozimowa kontrola stanu technicznego budynku przedszkolnego i placu zabaw Opracowała: Anna Torbicka, pedagog społeczny w zakresie pracy opiekuńczej i wychowawczej, starszy inspektor ds. BHP, autorka publikacji dla dyrektorów i nauczycieli. Zaktualizował: Marcin Majchrzak, prawnik, członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie, świadczy pomoc prawną w ramach własnej kancelarii, autor licznych opracowań i artykułów z zakresu tematyki kadrowo-płacowej, prawa związkowego oraz prawa oświatowego Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1186 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz.U. z 2003 r. Nr 6 poz. 69 ze zm.), • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1040 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie książki obiektu budowlanego (Dz.U. z 2003 r. Nr 120 poz. 1134), • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1065 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 169 poz. 1650 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109 poz. 719 ze zm.), • Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1372 ze zm.), • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz.U. z 2019 r. poz. 1148 ze zm.), • Polska Norma PN-EN 1176-7:2009 Wyposażenie placów zabaw i nawierzchnie. Część 7: Wytyczne instalowania, kontroli, konserwacji i eksploatacji. Zimowe warunki atmosferyczne mogą powodować powstawanie usterek i awarii w budynku przedszkola i jego otoczeniu. Ustawa Prawo budowlane nakłada na właścicieli i zarządców użytkowanego obiektu budowlanego obowiązek skontrolowania jego stanu technicznego w ramach okresowej kontroli (art. 62 ust. 1). Na początek warto dookreślić pojęcia, jakimi posługuje się ww. Ustawa. Obiekt budowlany oznacza (art. 3 pkt 1 Ustawy Prawo budowlane): budynek, budowlę bądź obiekt małej architektury, wraz z instalacjami zapewniającymi możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, wzniesiony z użyciem wyrobów budowlanych. Budynek oznacza (art. 3 pkt 2) obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Budowla oznacza (art. 3 pkt 3) każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, jak: obiekty liniowe, lotniska, mosty, wiadukty, estakady, tunele, przepusty, sieci techniczne, wolno stojące maszty antenowe, wolno stojące trwale związane z gruntem tablice reklamowe i urządzenia reklamowe, budowle ziemne, obronne (fortyfikacje), ochronne, hydrotechniczne, zbiorniki, wolno stojące instalacje przemysłowe lub urządzenia techniczne, oczyszczalnie ścieków, składowiska odpadów, stacje uzdatniania wody, konstrukcje oporowe, nadziemne i podziemne przejścia dla pieszych, sieci uzbrojenia terenu, budowle sportowe, cmentarze, pomniki, a także części budowlane urządzeń technicznych (kotłów, pieców przemysłowych, elektrowni jądrowych i innych urządzeń) oraz fundamenty pod maszyny i urządzenia, jako odrębne pod względem technicznym części przedmiotów składających się na całość użytkową. Obiekt małej architektury oznacza (art. 3 pkt 4) niewielki obiekt, a w szczególności: • kultu religijnego, np. kapliczka, krzyż przydrożny, figura, • posągi, wodotryski i inne obiekty architektury ogrodowej, • użytkowe służące rekreacji codziennej i utrzymaniu porządku, np. piaskownice, huśtawki, drabinki, śmietniki. Urządzenia budowlane oznaczają (art. 3 pkt 9) urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu i gromadzeniu ścieków, a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki. Zgodnie z ww. art. 62 Ustawy Prawo budowlane okresowa kontrola powinna być przeprowadzona: • co najmniej raz w roku, obejmując sprawdzenie stanu technicznego: o elementów budynku, budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu, o instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska, o instalacji gazowych oraz przewodów kominowych (dymowych, spalinowych i wentylacyjnych); • co najmniej raz na pięć lat, obejmując sprawdzenie stanu technicznego i przydatności do użytkowania: o obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia, o instalacji elektrycznej i piorunochronnej w zakresie stanu sprawności połączeń, osprzętu, zabezpieczeń i środków ochrony od porażeń, oporności izolacji przewodów oraz uziemień instalacji i aparatów. W przypadku budynków o powierzchni zabudowy przekraczającej 2000 m2 oraz innych obiektów budowlanych o powierzchni dachu przekraczającej 1000 m2 okresowa kontrola w zakresie wskazanym w pkt 1 powinna odbyć się co najmniej dwa razy w roku w terminach do 31 maja oraz do 30 listopada, a osoba jej dokonująca jest zobowiązana bezzwłocznie zawiadomić w formie pisemnej właściwy organ o przeprowadzonej kontroli. Kontrola bezpiecznego użytkowania obiektu odbywa się każdorazowo w przypadku wystąpienia czynników zewnętrznych odziaływujących na obiekt, związanych z działaniem człowieka lub sił natury, takich jak: • wyładowania atmosferyczne, • wstrząsy sejsmiczne, • silne wiatry, • intensywne opady atmosferyczne, • osuwiska ziemi, • zjawiska lodowe na rzekach i morzu oraz jeziorach i zbiornikach wodnych, • pożary lub powodzie, w wyniku których następuje uszkodzenie obiektu budowlanego lub bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem, mogące spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska. Okresowa kontrola polegająca na sprawdzeniu stanu technicznego kotłów, z uwzględnieniem ich efektywności energetycznej oraz ich wielkości do potrzeb użytkowych, odbywa się w terminie: • co najmniej raz na dwa lata – opalanych nieodnawialnym paliwem ciekłym lub stałym o efektywnej nominalnej wydajności ponad 100 kW, • co najmniej raz na cztery lata – opalanych nieodnawialnym paliwem ciekłym lub stałym o efektywnej nominalnej wydajności 20 kW do 100 kW oraz kotłów opalanych gazem. Okresowa kontrola, co najmniej raz na pięć lat, polegać ma na ocenie efektywności energetycznej zastosowanych urządzeń chłodniczych w systemach klimatyzacji, ich wielkości w stosunku do wymagań użytkowych o mocy chłodniczej nominalnej większej niż 12 kW. Zgodnie z art. 62 ust. 1a w trakcie przeprowadzanych kontroli, które zostały wskazane powyżej, należy dokonać sprawdzenia wykonania zaleceń z poprzedniej kontroli. Instalacje ogrzewcze z kotłami o efektywnej nominalnej wydajności powyżej 20 kW użytkowanymi co najmniej 15 lat, licząc od daty zamieszczonej na tabliczce znamionowej kotła, powinny być poddane przez właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego jednorazowej kontroli obejmującej ocenę efektywności energetycznej i doboru wielkości kotła, a także ocenę parametrów instalacji oraz dostosowania do funkcji, jaką ma ona spełniać. Kontrolę tę przeprowadza się w roku następnym po roku, w którym upłynęło 15 lat użytkowania kotła. Zgodnie z art. 62 ust. 3 Ustawy Prawo budowlane właściwy organ – w przypadku stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu budowlanego lub jego części, mogącego spowodować zagrożenie: życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska – nakazuje przeprowadzenie kontroli, które zostały wymienione powyżej, a także może żądać przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego obiektu lub jego części. Wskazane powyżej kontrole (oprócz kontroli stanu technicznego instalacji elektrycznych, piorunochronnych, gazowych i urządzeń chłodniczych oraz przewodów kominowych – ust. 5–6), przeprowadzają osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności. Kontrole stanu technicznego instalacji elektrycznych, piorunochronnych, gazowych i urządzeń chłodniczych mogą natomiast przeprowadzać osoby posiadające kwalifikacje wymagane przy wykonywaniu dozoru nad eksploatacją urządzeń, instalacji oraz sieci energetycznych i gazowych. Kontrolę stanu technicznego przewodów kominowych powinny przeprowadzać: • osoby posiadające kwalifikacje mistrza w rzemiośle kominiarskim – w odniesieniu do przewodów dymowych oraz grawitacyjnych przewodów spalinowych i wentylacyjnych, • osoby posiadające uprawnienia budowlane odpowiedniej specjalności – w odniesieniu do przewodów kominowych oraz do kominów przemysłowych, kominów wolno stojących oraz kominów lub przewodów kominowych, w których ciąg kominowy jest wymuszony pracą urządzeń mechanicznych. Zgodnie z art. 64 ust. 1 Ustawy Prawo budowlane właściciel lub zarządca przedszkola jest zobowiązany prowadzić książkę obiektu budowlanego. Jest to dokument przeznaczony do zapisów dotyczących przeprowadzanych badań i kontroli stanu technicznego, remontów i przebudowy w okresie użytkowania placówki. Do książki obiektu budowlanego powinny być dołączone protokoły z kontroli budynku przedszkola, oceny i ekspertyzy dotyczące jego stanu technicznego (art. 64 ust. 3 ww. Ustawy). Ponadto właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest zobowiązany udostępniać dokumenty, o których mowa powyżej (tj. książkę obiektu budowlanego z dołączonymi protokołami z kontroli budynku przedszkola, ocenami i ekspertyzami dotyczącymi jego stanu technicznego), przedstawicielom właściwego organu oraz innych jednostek organizacyjnych i organów upoważnionych do kontroli utrzymania obiektów budowlanych we właściwym stanie technicznym oraz do kontroli przestrzegania przepisów obowiązujących w budownictwie (art. 65 Ustawy). Jeżeli zostanie stwierdzone, że obiekt budowlany: • może zagrażać życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, • jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku, • jest w nieodpowiednim stanie technicznym, • powoduje swym wyglądem oszpecenie otoczenia, wówczas właściwy organ nakazuje, w drodze decyzji, usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości, określając termin wykonania tego obowiązku. Jeżeli decyzja jest wydana w przypadku, gdy obiekt budowlany zagraża życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku, jest w nieodpowiednim stanie technicznym, wówczas właściwy organ może zakazać użytkowania jego lub jego części do czasu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości. Decyzja o zakazie użytkowania obiektu, jeżeli obiekt budowlany zagraża życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia bądź środowiska, jest użytkowany w sposób zagrażający życiu lub zdrowiu ludzi, bezpieczeństwu mienia lub środowisku, podlega natychmiastowemu wykonaniu i może być ogłoszona ustnie (art. 66 Ustawy). Zgodnie z art. 69 Ustawy Prawo budowlane w razie konieczności niezwłocznego podjęcia działań mających na celu usunięcie niebezpieczeństwa dla ludzi lub mienia właściwy organ zapewni, na koszt właściciela lub zarządcy obiektu budowlanego, zastosowanie niezbędnych środków zabezpieczających. Do zastosowania wskazanych powyżej środków, na koszt właściciela lub zarządcy, są upoważnione również organy Policji i Państwowej Straży Pożarnej. O podjętych działaniach organy te powinny niezwłocznie zawiadomić właściwy organ. Zgodnie z art. 70 Ustawy Prawo budowlane właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu budowlanego, na których spoczywają obowiązki w zakresie napraw, określone w przepisach odrębnych bądź umowach, są zobowiązani w czasie lub bezpośrednio po przeprowadzonej kontroli, o której mowa w art. 62 ust. 1, usunąć stwierdzone uszkodzenia oraz uzupełnić braki, które mogłyby spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska, a w szczególności katastrofę budowlaną, pożar, wybuch, porażenie prądem elektrycznym albo zatrucie gazem. Wskazany powyżej obowiązek powinien być potwierdzony w protokole z kontroli obiektu budowlanego. Dokonująca jej osoba jest zobowiązana bezzwłocznie przesłać kopię tego protokołu do właściwego organu. Właściwy organ, po otrzymaniu kopii protokołu, przeprowadza bezzwłocznie kontrolę obiektu budowlanego w celu potwierdzenia usunięcia stwierdzonych uszkodzeń oraz uzupełnienia braków, o których była mowa powyżej. Z obowiązkami wymienionymi w art. 62 Ustawy ściśle wiążą się zadania określone w art. 68 ust. 1 pkt 6 Ustawy Prawo oświatowe, odnoszące się do dyrektora placówki. Jest on na podstawie przywołanego przepisu zobowiązany do realizacji zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa dzieciom i nauczycielom w czasie zajęć organizowanych przez placówkę. Rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach także określa obowiązki dyrektora przedszkola dotyczące zapewnienia bezpiecznych warunków w placówce (§ 2), wskazując, że zapewnia on bezpieczne i higieniczne warunki pobytu w przedszkolu, a także bezpieczne i higieniczne warunki uczestnictwa w zajęciach organizowanych przez przedszkole poza obiektami należącymi do placówki. W § 3 wskazano, że dyrektor, co najmniej raz w roku, dokonuje kontroli zapewniania bezpiecznych i higienicznych warunków korzystania z obiektów należących do placówki przedszkolnej, w tym bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, oraz określa kierunki ich poprawy. Z ustaleń tej kontroli jest sporządzany protokół, który podpisują osoby biorące w niej udział. Kopię protokołu dyrektor przekazuje organowi prowadzącemu. Ale na tym nie koniec, gdyż również na mocy art. 207 Kodeksu pracy dyrektor przedszkola jako pracodawca ponosi odpowiedzialność za stan bezpieczeństwa i higieny pracy w zakładzie pracy. Jest zobowiązany chronić zdrowie i życie pracowników przez zapewnienie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy przy odpowiednim wykorzystaniu osiągnięć nauki i techniki. W szczególności jest zobligowany: • organizować pracę w sposób zapewniający bezpieczne i higieniczne warunki pracy, • zapewniać przestrzeganie w zakładzie pracy przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, wydawać polecenia usunięcia uchybień w tym zakresie oraz kontrolować wykonanie tych poleceń, • reagować na potrzeby w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa i higieny pracy oraz dostosowywać środki podejmowane w celu doskonalenia istniejącego poziomu ochrony zdrowia i życia pracowników, biorąc pod uwagę zmieniające się warunki wykonywania pracy, • zapewniać wykonanie nakazów, wystąpień, decyzji i zarządzeń wydawanych przez organy nadzoru nad warunkami pracy. Zgodnie z art. 213 § 2 k.p. obiekt budowlany, w którym znajdują się pomieszczenia pracy, powinien spełniać wymagania dotyczące bezpieczeństwa i higieny pracy. Dalej art. 214 § 2 k.p. mówi o obowiązku pracodawcy związanym z utrzymywaniem obiektów budowlanych i znajdujących się w nich pomieszczeń pracy, a także terenów i urządzeń z nimi związanych w stanie zapewniającym bezpieczne i higieniczne warunki pracy. Wszystkie wymienione dotąd przepisy mówią właściwie o jednym: o bezpieczeństwie osób korzystających z obiektu, o obowiązkach osób, na których spoczywa zapewnienie tego bezpieczeństwa. Ponieważ, jak już na samym początku wspomniano, warunki zimowe sprzyjają powstawaniu awarii, usterek i różnorodnych uszkodzeń, należy szczególnie po zimie skontrolować stan placówki i jej otoczenia, aby rzetelnie i odpowiedzialnie wywiązać się z obowiązku zapewnienia bezpiecznych i higienicznych warunków wychowankom i pracownikom przedszkola. Kontrola budynku Kontrolując placówkę po zimie, należy zwrócić uwagę szczególnie na: 1) oznaczenia dróg ewakuacyjnych pod względem trwałości i wyraźności (§ 5 ust. 2 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach). W myśl Rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy należy sprawdzić, czy na terenie przedszkola są oznakowane, zgodnie z Polskimi Normami (PN-N-01256-02:1992 Znaki bezpieczeństwa – Ewakuacja, PN-N-01256-5:1998 Znaki bezpieczeństwa – Zasady umieszczania znaków bezpieczeństwa na drogach ewakuacyjnych i drogach pożarowych, PN-ISO 7010:2006 Symbole graficzne – Barwy bezpieczeństwa i znaki bezpieczeństwa – Znaki bezpieczeństwa stosowane w miejscach pracy i w obszarach użyteczności publicznej), drogi komunikacyjne, drogi dla pieszych, dojazdy pożarowe (§ 4 ust. 1), czy są one utrzymane w stanie niestwarzającym zagrożeń dla podopiecznych i pracowników, czy są zapewnione drogi ewakuacyjne ze wszystkich pomieszczeń obiektu przedszkolnego, w których mogą przebywać podopieczni i pracownicy, umożliwiające szybkie wydostanie się osób na otwartą przestrzeń (§ 9 ust. 1 ww. Rozporządzenia). 2) stan ogrodzenia terenu placówki (§ 7 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach). Zgodnie z § 41 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie ogrodzenie nie może stwarzać zagrożenia dla bezpieczeństwa ludzi i zwierząt. Umieszczanie na ogrodzeniach, na wysokości mniejszej niż 1,8 m, ostro zakończonych elementów, drutu kolczastego, tłuczonego szkła oraz innych podobnych wyrobów i materiałów jest zabronione. Warto sprawdzić bramy i furtki, gdyż nie mogą otwierać się na zewnątrz działki. Furtki w ogrodzeniu przy budynku przedszkolnym nie mogą utrudniać dostępu do nich osobom niepełnosprawnym poruszającym się na wózkach inwalidzkich (§ 42). Szerokość bramy powinna wynosić w świetle co najmniej 2,4 m, a w przypadku zastosowania furtki jej szerokość powinna być nie mniejsza niż 0,9 m, przy czym na drodze pożarowej szerokości te regulują przepisy odrębne, dotyczące ochrony przeciwpożarowej (§ 43). 3) dojścia i dojazdy do budynku przedszkola i urządzeń z nim związanych, umożliwiające dostęp do drogi publicznej, odpowiednie do przeznaczenia i sposobu ich użytkowania oraz wymagań dotyczących ochrony przeciwpożarowej, określonych w przepisach odrębnych. Szerokość jezdni nie może być mniejsza niż 3 m. Do budynku i urządzeń z nim związanych, wymagających dojazdów, funkcję tę mogą spełniać dojścia, pod warunkiem że ich szerokość nie będzie mniejsza niż 4,5 m (§ 14 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie). Zgodnie z § 16 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie do wejść do budynku przedszkolnego powinny być doprowadzone od dojść i dojazdów, o których mowa była powyżej, utwardzone dojścia o szerokości minimalnej 1,5 m, przy czym co najmniej jedno dojście powinno zapewniać osobom niepełnosprawnym dostęp do całego budynku lub tych jego części, z których osoby te mogą korzystać. 4) oświetlenie (§ 7 ust. 2 pkt 1 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach). Zgodnie z § 14 ust. 4 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie dojścia i dojazdy do budynku powinny mieć zainstalowane oświetlenie elektryczne, zapewniające bezpieczne ich użytkowanie po zapadnięciu zmroku. 5) odległość miejsc na pojemniki i kontenery na odpady stałe, o których mowa w § 22 ust. 2 pkt 1 i 3 (tj. zadaszone osłony lub pomieszczenia ze ścianami pełnymi bądź ażurowymi, utwardzone place do ustawiania kontenerów z zamykanymi otworami wrzutowymi), gdyż nie powinna wynosić więcej niż 80 m od najdalszego wejścia przedszkola, o czym mówi § 23 ust. 5 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Ponadto, zgodnie z § 48 ust. 1 ww. Rozporządzenia, budynek przedszkola, w którym w trakcie użytkowania powstają odpady i nieczystości stałe, powinien mieć miejsca przystosowane do czasowego ich gromadzenia, usytuowane w samym budynku lub w jego otoczeniu. 6) nawierzchnię dróg i przejść (§ 7 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach). Czy drogi i przejścia posiadają urządzenia lub inne rozwiązania techniczne zapewniające odprowadzanie wód opadowych (§ 4 ust. 4 Rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy)? Czy miejsca niebezpieczne na przejściach, zagrażające potknięciem się, upadkiem lub uderzeniem, są pomalowane barwami bezpieczeństwa (np. stopnie kolorem żółtym i czarnym) zgodnie z Polskimi Normami (§ 6 ust. 4 Rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy)? Czy drogi, przejścia dla pieszych i dojazdy pożarowe są oznaczone w taki sposób, aby nie były zastawiane materiałami, środkami transportu, sprzętami ani innymi przedmiotami (§ 7 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy)? 7) instalację do odprowadzania ścieków i wody deszczowej (§ 7 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach). Budynek wyposażony w instalację wodociągową powinien mieć zapewnione odprowadzenie ścieków bytowo-gospodarczych oraz ścieków technologicznych, jeżeli one występują (§ 47 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie). Ponadto, zgodnie z § 126 ww. Rozporządzenia, dachy i tarasy, a także zagłębienia przy ścianach zewnętrznych budynku powinny mieć odprowadzenie wody opadowej do wyodrębnionej kanalizacji deszczowej lub kanalizacji ogólnospławnej, a w przypadku braku takiej możliwości – zgodnie z § 28 ust. 2 (tj. w razie braku możliwości przyłączenia do sieci kanalizacji deszczowej lub ogólnospławnej) dopuszcza się odprowadzanie wód opadowych na własny teren nieutwardzony, do dołów chłonnych lub do zbiorników retencyjnych. Przewody odprowadzające wody opadowe przez wnętrze budynku w przypadku przyłączenia go do sieci kanalizacji ogólnospławnej należy łączyć z instalacją kanalizacyjną poza budynkiem. Natomiast w przypadku wykorzystywania wód opadowych, gromadzonych w zbiornikach retencyjnych, do spłukiwania toalet, podlewania zieleni, mycia dróg i chodników oraz innych potrzeb gospodarczych należy dla tego celu wykonać odrębną instalację, niepołączoną z instalacją wodociągową. Trzeba także wiedzieć, że – zgodnie z § 122 ust. 2 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie – instalacja kanalizacyjna budynku powinna umożliwiać odprowadzanie ścieków, a także wód opadowych z tego budynku, jeżeli nie są one odprowadzane na teren działki, oraz spełniać wymagania określone w Polskich Normach (tj. PN-EN 12056-1:2002 Systemy kanalizacji grawitacyjnej wewnątrz budynków – Część 1: Postanowienia ogólne i wymagania, w zakresie pkt 4 i 5, PN-EN 12056-2:2002 Systemy kanalizacji grawitacyjnej wewnątrz budynków – Część 2: Kanalizacja sanitarna – Projektowanie układu i obliczenia, w zakresie pkt 4–6, PN-EN 12056-3:2002 Systemy kanalizacji grawitacyjnej wewnątrz budynków – Część 3: Przewody deszczowe – Projektowanie układu i obliczenia, w zakresie pkt 4–7, PN-EN 12056-4:2002 Systemy kanalizacji grawitacyjnej wewnątrz budynków – Część 4: Pompowanie ścieków – Projektowanie układu i obliczenia, w zakresie pkt 4–6, PN-EN 12056-5:2002 Systemy kanalizacji grawitacyjnej wewnątrz budynków – Część 5: Montaż i badania, instrukcje działania, użytkowania i eksploatacji, w zakresie pkt 5–9, PN-EN 12109:2003 Wewnętrzne systemy kanalizacji podciśnieniowej, w zakresie pkt 5, 7 i 8), dotyczących tych instalacji (m.in. systemy kanalizacyjne powinny być wykonywane przy założeniu, że nie ma negatywnego oddziaływania na zdrowie i bezpieczeństwo dzieci ani pracowników przedszkola przez wycieki, zalewanie budynku ściekami, penetracją do budynku toksycznych lub szkodliwych zapachów, skażenie wody pitnej. System kanalizacyjny powinien być wykonany w taki sposób, żeby chronić przed przedostawaniem się nieprzyjemnych zapachów, uszkodzeniem mechanicznym, zamarzaniem, zalewaniem, korozją, rozprzestrzenianiem się ognia), a wszystkie te elementy warto sprawdzić szczególnie po zimie. 8) otwory kanalizacyjne, studzienki i inne zagłębienia – muszą być zakryte odpowiednimi pokrywami lub trwale zabezpieczone w inny sposób (§ 7 ust. 3 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach). 9) szlaki komunikacyjne wychodzące poza teren przedszkola – muszą być zabezpieczone w sposób uniemożliwiający bezpośrednie wyjście na jezdnię (§ 7 ust. 4 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach). 10) wyposażenie pomieszczeń sanitarnohigienicznych w ciepłą i zimną bieżącą wodę oraz środki higieny osobistej (§ 8 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach). Zgodnie z § 45 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie w budynku przedszkolnym zaopatrzenie w wodę powinno wynikać z jego przeznaczenia i potrzeb ochrony przeciwpożarowej. Budynek przedszkolny, jeżeli jest wyposażony w wanny, natryski lub umywalki, powinien mieć indywidualną lub centralną instalację ciepłej wody (§ 46). 11) czystość i sprawność techniczną urządzeń sanitarnohigienicznych (§ 8 ust. 2 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach). 12) oświetlenie, wentylację i ogrzewanie w pomieszczeniach przedszkolnych (§ 9 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach). Zgodnie z § 49 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie budynek przedszkola i jego pomieszczenia powinny być wyposażone w instalacje/urządzenia do ogrzewania pomieszczeń w okresie obniżonych temperatur, umożliwiające utrzymanie temperatury powietrza wewnętrznego odpowiedniej do ich przeznaczenia. Grzejniki i inne urządzenia odbierające ciepło z instalacji ogrzewczej powinny być zaopatrzone w regulatory dopływu ciepła (§ 134 ust. 4 ww. Rozporządzenia). W budynku zasilanym z sieci ciepłowniczej oraz w budynku z własnym (indywidualnym) źródłem ciepła na olej opałowy, paliwo gazowe lub energię elektryczną regulatory dopływu ciepła do grzejników powinny działać automatycznie, w zależności od zmian temperatury wewnętrznej w pomieszczeniach, w których są zainstalowane (§ 134 ust. 5 ww. Rozporządzenia). Instalacje ogrzewcze zasilane z sieci ciepłowniczej powinny być sterowane urządzeniem do regulacji dopływu ciepła, działającym automatycznie, odpowiednio do zmian zewnętrznych warunków klimatycznych (§ 134 ust. 7 ww. Rozporządzenia). W przedszkolu, w którym w sezonie grzewczym występują okresowe przerwy w użytkowaniu, instalacja ogrzewcza powinna być zaopatrzona w urządzenia pozwalające na ograniczenie dopływu ciepła w czasie tych przerw (§ 134 ust. 9 ww. Rozporządzenia). Poszczególne części instalacji ogrzewczej powinny być wyposażone w armaturę umożliwiającą zamknięcie dopływu ciepła do nich i opróżnienie z czynnika grzejnego bez konieczności przerywania działania pozostałej części instalacji (§ 134 ust. 10). Elementy wodnych instalacji ogrzewczych, narażone na intensywny dopływ powietrza zewnętrznego w zimie, powinny być chronione przed zamarzaniem i mieć, w miejscach tego wymagających, izolację cieplną, zabezpieczającą przed nadmiernymi stratami ciepła (§ 139 ww. Rozporządzenia). Ponadto ww. Rozporządzenie w § 51 mówi, że budynek i pomieszczenia przedszkolne powinny mieć zapewnioną wentylację lub klimatyzację, stosownie do ich przeznaczenia. Trzeba sprawdzić, czy wentylacja nie powoduje przeciągów, wyziębień lub przegrzania pomieszczeń (§ 35 ust. 2Rozporządzenia w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy). 13) stan okien – czy jest możliwość wietrzenia sal, w których odbywają się zajęcia, podczas przerw lub w trakcie zajęć, jeżeli zajdzie taka potrzeba (§ 12 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach)? Zgodnie z § 155 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie w pomieszczeniach przedszkolnych niewyposażonych w wentylację mechaniczną lub klimatyzację okna w celu okresowego przewietrzania powinny mieć konstrukcję umożliwiającą otwieranie co najmniej 50 proc. powierzchni wymaganej dla danego pomieszczenia. W myśl § 57 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie pomieszczenia przedszkolne powinny natomiast zapewniać oświetlenie dzienne. Stosunek powierzchni okien, liczonej w świetle ościeżnic, do powierzchni podłogi powinien wynosić co najmniej 1:8. Pomieszczenia przeznaczone do zbiorowego przebywania dzieci powinny mieć zapewniony czas nasłonecznienia co najmniej trzy godziny w dniach równonocy (21 marca i 21 września) w godzinach 8.00–16.00 (§ 60 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie). Wejście do budynku i do każdej klatki schodowej powinno mieć elektryczne oświetlenie zewnętrzne (§ 64 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie). 14) instalację elektryczną. Budynek przedszkola, odpowiednio do potrzeb wynikających z jego przeznaczenia, powinien być wyposażony w wewnętrzną instalację elektryczną, o czym mowa w § 53 ust. 1 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. 15) wyposażenie w instalację telekomunikacyjną oraz, w miarę potrzeby, również w inne instalacje, takie jak sygnalizacji dzwonkowej lub domofonowej, w sposób umożliwiający zapewnienie ochrony instalacji przed dostępem osób nieuprawnionych (§ 56 Rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie). 16) umieszczenie tablic informacyjnych na placu zabaw, określających zasady bezpiecznego użytkowania urządzeń i sprzętu (§ 31 ust. 6 Rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach). Kontrola placu zabaw Podstawą prawną kontroli placu zabaw po zimie jest Polska Norma PN-EN 1176-7:2009 Wyposażenie placów zabaw i nawierzchnie. Część 7: Wytyczne instalowania, kontroli, konserwacji i eksploatacji w powiązaniu z art. 62 Ustawy Prawo budowlane. Okres zimowy szczególnie sprzyja zniszczeniom urządzeń umieszczonych na przedszkolnym placu zabaw, zanieczyszczeniu terenu, na którym się on znajduje, i terenu otaczającego plac. Należy skontrolować plac i dokonać wszelkich napraw, zanim zrobi to inspekcja nadzoru budowlanego czy inny organ uprawniony do sprawdzenia stanu miejsca zabaw. Wszystko to jest wymagane w celu zadbania o bezpieczną i higieniczną zabawę wychowanków placówki, którzy wraz z cieplejszymi miesiącami o wiele częściej niż zimą będą przebywać na placu. Na co zwrócić uwagę podczas pozimowej kontroli? Kontrolując plac zabaw po zimie, warto zwrócić uwagę na te elementy, które wskazuje Polska Norma, omawiając coroczną kontrolę główną. Wykonuje się ją po to, aby ustalić ogólny poziom bezpieczeństwa, stanu fundamentów i nawierzchni, wpływu warunków atmosferycznych, ujawnić butwienie bądź korozję i wszelkie zmiany poziomu bezpieczeństwa wynikające z dokonanych napraw, a także z dodanych lub wymienionych części. Należy zwrócić szczególną uwagę na te elementy, które nie wymagają żadnej obsługi przez cały okres ich eksploatacji. Zgodnie z ustaleniami Polskiej Normy (pkt 6.2.c) coroczna kontrola główna może wymagać odkopywania lub wymontowania niektórych części. Dodatkowe środki mogą się okazać konieczne w celu wykrycia możliwego uszkodzenia konstrukcji. Dlatego warto skontrolować, czy w zjeżdżalni włókna szklane stają się widoczne w wyniku zużycia lub uszkodzenia. W takich przypadkach zaleca się, aby materiały zawierające tworzywo sztuczne wzmocnione włóknem szklanym (GRP) były wymieniane lub naprawiane. W przypadku urządzeń do zabawy wspartych na jednym słupie konstrukcyjnym należy zadbać o konserwację (monitorować pogorszenie się jego właściwości), a w razie konieczności usunąć urządzenia przed terminem jego trwałości. Trzeba sprawdzić, czy urządzenia wymagają napraw, tj. wymiany zamocowań, spawania lub napraw spawalniczych, wymiany części zużytych lub uszkodzonych, wymiany niesprawnych elementów konstrukcji. Należy pamiętać o konieczności unikania napraw w trakcie użytkowania placu zabaw ze względu na zagrożenie bezpieczeństwa personelu placówki lub wychowanków. Należy sprawdzić, czy wejście, wyjście i drogi ewakuacyjne do i z placu zabaw, przeznaczone dla użytkowników i służb ratunkowych, są stale dostępne i wolne od przeszkód. Czy użytkownicy mają uniemożliwiony dostęp do urządzenia niebezpiecznego do chwili jego naprawy i przywrócenia do użytku? Czy są dostępne pisemne procedury obejmujące środki działania w razie wypadków, pożaru i podobnych zdarzeń? Po zimie koniecznie trzeba sprawdzić jakość piasku, który nie musi posiadać żadnych specjalnych certyfikatów ani atestów. Norma mówi jedynie o tym, aby miał odpowiednią grubość ziarna, tj. 0,2–2 mm. Główny Inspektorat Sanitarny zaleca dwukrotną wymianę piasku w ciągu roku. Czas pozimowy wydaje się do tego odpowiedni. Plan kontroli Przed przeprowadzeniem kontroli warto sporządzić jej plan. Należy w nim uwzględnić warunki lokalne i instrukcje producenta, które mogą decydować o częstotliwości niezbędnych kontroli, nie tylko po zimie. Polska Norma zaleca, aby plan zawierał spis części do sprawdzenia podczas kontroli oraz określał metody ich wykonania (oględziny codzienne, kontrola obsługi, coroczna kontrola główna). Jeśli kontrola ujawni usterki... Jeżeli przeprowadzana pozimowa kontrola ujawni usterki w urządzeniach czy ich elementach, powodujące zagrożenie bezpieczeństwa dla osób korzystających z placu zabaw, należy bezzwłocznie je usunąć. Jeżeli nie jest to możliwe, urządzenie należy zabezpieczyć w sposób, który będzie uniemożliwiał użytkowanie (unieruchomienie, wycofanie z użycia). Jeżeli wskutek kontroli okaże się, że jakaś część urządzenia powinna zostać usunięta (np. w celu konserwacji), należy ją usunąć lub zabezpieczyć wszelkie punkty zamocowania bądź fundamentów pozostawionych w podłożu w taki sposób, aby miejsce nie stanowiło zagrożenia dla bezpieczeństwa użytkowników. Kto wykonuje kontrolę? Kontrolę urządzeń placu zabaw powinny wykonywać osoby kompetentne. Wymagany poziom kompetencji zmienia się w zależności od zadania występującego podczas kontroli. Kontrolujący powinni uwzględniać informacje producenta, np. informacje wstępne i katalogowe, instrukcje konserwacji. Kontrola jest elementem nadzorowania bezpieczeństwa placu zabaw. Dla właściciela czy zarządcy placu zabaw pomocny będzie wprowadzony w tym celu odpowiedni system, dzięki któremu będzie można ocenić, utrzymać i zwiększać bezpieczeństwo placu zabaw, łącznie z urządzeniami i nawierzchniami. Polska Norma zaleca systematyczne i okresowe (co najmniej raz w roku) ocenianie skuteczności stosowanych środków bezpieczeństwa i ich zmianę, jeśli wymagają tego okoliczności. Za nadzorowanie bezpieczeństwa powinien być odpowiedzialny kompetentny personel. Jeżeli stopień kompetencji będzie tego wymagał, należy zapewnić pracownikom odpowiednie szkolenie. Muszą być oni poinformowany o swoich zadaniach, odpowiedzialności i uprawnieniach. Dokumentacja Wszelkie działania podejmowane w ramach nadzorowania bezpieczeństwa, a zatem także działania kontrolne, powinny być dokumentowane, a zapisy należy przechowywać w taki sposób, aby w razie potrzeby były dostępne podczas konserwacji, kontroli i naprawy, a także w razie wypadku. Zawartość dokumentacji dotyczącej placu zabaw Zgodnie z Polską Normą (pkt 8.2.3) dokumenty dotyczące placu zabaw powinny zawierać: • świadectwo kontroli i badania, • instrukcję kontroli i utrzymania, • instrukcję eksploatacji, • zapisy osoby odpowiedzialnej za konserwację i kontrolę, np. rejestr kontroli, karty kontroli i serwisowania lub zapisy komputerowe, • szczegółowy projekt i dokumenty przetargowe. Polska Norma (pkt 8.2.5) zaleca notowanie na formularzu informacji o wypadkach. Formularz winien zawierać następujące dane: • datę i godzinę wypadku, • wiek i płeć ofiary oraz odzież, w jaką była ubrana, łącznie z obuwiem, • urządzenie, którego to dotyczy, • liczbę dzieci na miejscu w czasie wypadku, • opis wypadku, • doznane urazy i część ciała, której to dotyczy, • podjęte działania, • zeznania świadków, • wszelkie modyfikacje urządzenia będące konsekwencją zdarzenia, • warunki atmosferyczne, • wszelkie inne stosowne informacje. Wskazane w formularzu informacje mają służyć zwiększeniu bezpieczeństwa placu zabaw oraz celom porównawczym. Polska Norma (pkt 8.2.6) zaleca utworzenie, wprowadzenie i utrzymywanie odpowiedniego harmonogramu codziennej obsługi i konserwacji. Będzie on szczególnie przydatny wiosną, kiedy wychowankowie placówki znacznie częściej będą korzystać z placu zabaw. Harmonogram powinien uwzględniać lokalne warunki i instrukcje producenta. Ponadto powinien zawierać spis części składowych, które wymagają konserwacji, oraz procedury dotyczące zgłoszenia nieprawidłowości i awarii. Spis części składowych wymagających konserwacji musi uwzględniać m.in.: • dokręcanie i zacieśnianie zamocowań, • malowanie i odświeżanie powierzchni, • konserwację wszelkich nawierzchni amortyzujących upadki, • smarowanie łożysk, • znakowanie urządzeń w celu zaznaczenia osiągniętego poziomu nawierzchni z materiałów sypkich, • czyszczenie, • usuwanie potłuczonego szkła i wszelkich innych resztek lub zanieczyszczeń, • przywracanie prawidłowego poziomu materiałów sypkich, • zachowanie obszaru przestrzeni wolnych.