STAN PRAWNY NA 19 CZERWCA 2020 Ewakuacja próbna w przedszkolu niepublicznym Opracował: dr Patryk Kuzior, doktor nauk prawnych, specjalista m.in. w zakresie prawa oświatowego, autor wielu opracowań naukowych i fachowych z zakresu prawa, w tym komentarzy do ustaw m.in. do Ustawy Karta nauczyciela i Ustawy o pracownikach samorządowych. Zaktualizowała: Małgorzata Celuch, wicedyrektorka w zespole szkół, nauczycielka matematyki i informatyki z 21-letnim stażem pracy, egzaminatorka, współorganizatorka międzyszkolnych zawodów matematycznych Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 910), • Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 326 ze zm.), • Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 961), • Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109 poz. 719 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz.U. 2019 r. poz. 1065). Choć głównym zadaniem przedszkoli jest świadczenie na rzecz dzieci usług opiekuńczych, wychowawczych i edukacyjnych, nie ulega wątpliwości, że powinno się to odbywać przy zapewnieniu podopiecznym pełni bezpieczeństwa. Problem bezpieczeństwa wychowanków placówek oświatowych to oczywiście zagadnienie, które trzeba widzieć w wielu wymiarach, w głównej mierze dotyczy jednak bezpieczeństwa fizycznego i jego ochrony przed różnego rodzaju zagrożeniami. Nie chodzi przy tym wyłącz-nie o podejmowanie środków ukierunkowanych na eliminację zagrożeń, gdy one się pojawią, a więc o reagowanie kryzysowe, ale także o szeroko rozumianą profilaktykę, w ramach której podejmuje się liczne działania przygotowujące zarówno placówkę jako pewną zorganizowaną całość, jak i poszczególnych pracowników czy wreszcie osoby znajdujące się pod opieką pla-cówki do reagowania w razie sytuacji kryzysowych. Działania te to z jednej strony praca kon-cepcyjna, której efektem powinny być odpowiednie procedury czy rozwiązania techniczne, z drugiej zaś trening systemu przeciwdziałania zagrożeniom. Warto w tym miejscu zauważyć, że zwłaszcza ten ostatni obszar odgrywa ważną rolę w pracy takich instytucji jak przedszkola, gdyż pełni on przy okazji funkcję edukacyjną. Poprzez trening, a więc pewną symulację dzia-łania w razie zagrożenia, po pierwsze oswaja się dzieci z samą ideą ćwiczenia procedur ratun-kowych, a po drugie uświadamia się im możliwość wystąpienia sytuacji zagrażających ich zdrowiu i życiu oraz wpaja nawyki właściwego zachowania, kiedy pojawi się zagrożenie. Bezpieczeństwo budynku – obowiązki właściciela Podstawowym przepisem nakładającym na właścicieli budynków, obiektów budowlanych czy terenu obowiązki związane z zapewnieniem bezpieczeństwa, w tym także możliwość ewaku-acji, jest art. 4 ust. 1Ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Zgodnie z jego treścią właściciel zobowiązany jest: • przestrzegać przeciwpożarowych wymagań techniczno-budowlanych, instalacyjnych i technologicznych, • wyposażyć budynek, obiekt budowlany lub teren w wymagane urządzenia przeciwpo-żarowe i gaśnice, • zapewnić konserwację oraz naprawy urządzeń przeciwpożarowych i gaśnic w sposób gwarantujący ich sprawne i niezawodne funkcjonowanie, • zapewnić osobom przebywającym w budynku, obiekcie budowlanym lub na terenie bezpieczeństwo i możliwość ewakuacji, • przygotować budynek, obiekt budowlany lub teren do prowadzenia akcji ratowniczej, • zapoznać pracowników z przepisami przeciwpożarowymi, • ustalić sposoby postępowania na wypadek powstania pożaru, klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia. Wymienione tu zadania dotyczą także przedszkoli – i to bez względu na to, czy mają one sta-tus placówek publicznych, czy niepublicznych – przy czym za właściciela wykonuje je za-rządca bądź władający, co w praktyce oznacza dyrektora. Konkretyzacja wyszczególnionych dyrektyw w odniesieniu do problematyki ewakuacji nastą-piła w przepisach Rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. W świetle § 15 ust. 1 tego aktu prawnego z każdego miejsca w obiekcie, przeznaczonego do przebywania ludzi, zapewnia się odpowiednie warunki ewakuacji, umożliwiające szybkie i bezpieczne opuszczanie strefy zagrożonej lub objętej po-żarem, dostosowane do liczby i stanu sprawności osób przebywających w obiekcie oraz jego funkcji, konstrukcji i wymiarów, a także zastosowanie technicznych środków zabezpieczenia przeciwpożarowego, polegających na: • zapewnieniu dostatecznej liczby, wysokości i szerokości wyjść ewakuacyjnych, • zachowaniu dopuszczalnej długości, wysokości i szerokości przejść oraz dojść ewaku-acyjnych, • zapewnieniu bezpiecznej pożarowo obudowy i wydzielonych dróg ewakuacyjnych oraz pomieszczeń, • zabezpieczeniu przed zadymieniem wymienionych w przepisach techniczno- -budowlanych dróg ewakuacyjnych, w tym stosowaniu urządzeń zapobiegających za-dymieniu lub urządzeń i innych rozwiązań techniczno-budowlanych zapewniających usuwanie dymu, • zapewnieniu oświetlenia awaryjnego (ewakuacyjnego i zapasowego) w pomieszcze-niach i na drogach ewakuacyjnych wymienionych w przepisach techniczno- -budowlanych, • zapewnieniu możliwości rozgłaszania sygnałów ostrzegawczych i komunikatów gło-sowych przez dźwiękowy system ostrzegawczy w budynkach, dla których jest on wymagany. Warunki ewakuacji i jej trening Odpowiednie warunki ewakuacji określają przepisy techniczno-budowlane, w szczególności Rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. W § 209 tego aktu prawnego dokonano klasyfikacji budynków i – w zależności od kategorii zagrożenia – określono je symbolami od ZL I do ZL V, przy czym kategoria ZL II oznacza budynki przeznaczone przede wszystkim do użytku ludzi o ograniczonej zdol-ności poruszania się, takie jak szpitale, żłobki, przedszkola i domy dla osób starszych. Jest to o tyle istotne, że przepisy traktujące o treningu ewakuacji odnoszą się właśnie do przedsta-wionej tu klasyfikacji. W świetle zapisów § 17 ust. 2 i 3 Rozporządzenia w sprawie ochrony przeciwpożarowej bu-dynków, innych obiektów budowlanych i terenów w przypadku obiektów, w których cyklicznie zmienia się jednocześnie grupa powyżej 50 użytkowników (w szczególności szkół, przed-szkoli, internatów i domów studenckich), praktycznego sprawdzenia organizacji oraz warun-ków ewakuacji należy dokonać co najmniej raz na rok, jednak w terminie nie dłuższym niż trzy miesiące od dnia rozpoczęcia korzystania z obiektu przez nowych użytkowników. Z kolei w przypadku obiektu zawierającego strefę pożarową zakwalifikowaną do kategorii zagrożenia ludzi ZL II, a więc także przedszkoli, zakres i obszar budynku objęty praktycznym sprawdze-niem organizacji i warunków ewakuacji musi być uzgodniony z właściwym miejscowo ko-mendantem powiatowym (miejskim) Państwowej Straży Pożarnej. Dyrektor przedszkola jest zobowiązany powiadomić właściwego komendanta Państwowej Straży Pożarnej o planowanej próbnej ewakuacji nie później niż na tydzień przed jej przeprowadzeniem. Z przyczyn praktycznych i w celu ułatwienia współpracy ze strażakami w zawiadomieniu, oprócz podania rodzaju obiektu objętego treningiem ewakuacji oraz terminu, warto wskazać także propono-wany scenariusz ćwiczenia oraz charakterystykę obiektu. Ewakuacja w praktyce Choć w niniejszym artykule omawiany jest jedynie trening ewakuacji, to jednak warto pod-kreślić, że ma on sens, jeśli w możliwie największym zakresie symuluje działanie w sytuacji rzeczywistego zagrożenia. Z tego też powodu wydaje się, że dyrektor przedszkola oraz odpo-wiedzialni pracownicy powinni zadbać, by w toku ćwiczeń jego uczestnicy uczyli się zacho-wań oczekiwanych w realnej sytuacji. Należy przypomnieć, że podstawowym obowiązkiem wszystkich osób przebywających w ewakuowanym budynku jest współpraca, a także bezwarunkowe podporządkowanie się poleceniom kierującego akcją ratowniczą, który do czasu przybycia jednostek Państwowej Straży Pożarnej musi zorganizować ewakuację ludzi i mienia. Wszyscy ci, którzy nie biorą udziału w akcji ratowniczej, powinni ewakuować się najkrótszą oznakowaną drogą ewakua-cyjną poza strefę objętą symulowanym pożarem lub na zewnątrz budynku. Uczestnicy ewakuacji, a zwłaszcza osoby organizujące działania ewakuacyjne, czyli wycho-wawcy, nauczyciele i opiekunowie dzieci, powinni mieć na uwadze, że: • w pierwszej kolejności ratuje się zagrożone życie ludzkie – oznacza to, że ewakuację rozpoczyna się od tych pomieszczeń (lub stref), w których wedle scenariusza treningu powstał pożar bądź które znajdują się na drodze rozprzestrzeniania się ognia, oraz od tych pomieszczeń (lub stref), z których wyjście albo dotarcie do bezpiecznych dróg ewakuacji może być odcięte przez pożar, zadymienie lub inne zagrożenie, • w czasie ewakuacji (również treningowej) zabronione jest wykorzystywanie wind do celów ewakuacji – z wyższych kondygnacji ewakuację prowadzi się klatkami scho-dowymi, • wyłącza się dopływ prądu do pomieszczeń i stref, które według scenariusza objęte są pożarem, • należy zapobiegać panice wśród osób przebywających w budynku, wzywając do za-chowania spokoju, a także informując o drogach ewakuacji oraz roztaczając opiekę nad potrzebującymi pomocy – szczególną rolę mają tu do odegrania opiekunowie dzieci, którzy – mimo fikcyjności zagrożenia w sytuacji treningu – powinni zadbać o zachowanie powagi przez podopiecznych, • w razie symulowania odcięcia dróg ruchu dla pojedynczych osób lub grupy dzieci należy niezwłocznie dostępnymi środkami, bezpośrednio lub też z pomocą osób znajdujących się na zewnątrz odciętej strefy, powiadomić o tym kierującego akcją ratowniczą, • w razie symulowania odcięcia osób od dróg wyjścia, a znajdujących się w strefie za-grożenia, należy zebrać je w pomieszczeniu najbardziej oddalonym od źródła zagro-żenia i – w miarę posiadanych środków i istniejących warunków – ewakuować z ze-wnątrz za pomocą sprzętu przybyłych jednostek Państwowej Straży Pożarnej, • jeżeli scenariusz przewiduje wchodzenie do pomieszczeń lub stref silnie zadymionych, należy przyjmować pozycję pochyloną (jak najbliżej podłogi) i jednocześnie zabezpie-czać drogi oddechowe prostymi środkami (np. zmoczonym w wodzie materiałem), przy czym w czasie przechodzenia przez silnie zadymione odcinki dróg ewakuacyjnych należy poruszać się wzdłuż ścian, aby nie stracić orientacji co do kierunku ruchu, • nie powinno się otwierać bez koniecznej potrzeby drzwi do pomieszczeń, które według symulacji mogą być objęte pożarem; w sytuacji prawdziwego pożaru nagły dopływ powietrza sprzyjałby gwałtownemu rozprzestrzenianiu się ognia, • nie należy też blokować w pozycji otwartej drzwi z działającym mechanizmem samo-zamykającym. Na zakończenie ewakuacji osób prowadzący akcję powinni sprawdzić, czy wszyscy opuścili poszczególne pomieszczenia. W razie stwierdzenia niezgodności stanu osobowego i podej-rzenia, że ktoś pozostał w strefie zagrożenia, należy natychmiast zgłosić ten fakt jednostkom ratowniczym obecnym na miejscu akcji, a w dalszej kolejności ponownie sprawdzić pomiesz-czenia w budynku. Przeprowadzone ćwiczenie podlega udokumentowaniu w postaci protokołu odzwierciedlają-cego przebieg ewakuacji oraz ocenę poszczególnych elementów. Protokół taki przechowuje się w dokumentacji przedszkola, przy czym nie należy go traktować jak kolejnego dokumentu do wpięcia do segregatora. Protokół powinien stanowić podstawę do omówienia przebiegu akcji z personelem. Dyskusja musi służyć wymianie spostrzeżeń i doskonaleniu systemu bez-pieczeństwa.