OPUBLIKOWANO: LISTOPAD 2014

ZAKTUALIZOWANO: 10 KWIETNIA 2017

Praca na roli – zasady zaliczania do stażu pracy

Opracowała: Joanna Swadźba, prawnik

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 20 lipca 1990 r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz.U. z 1990 r. Nr 54 poz. 310),
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1666 ze zm.),
• Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 277 ze zm.),
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2017 r. poz. 459),
• Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 887 ze zm.),
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1379 ze zm.),
• Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o pracownikach samorządowych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 902 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy (t.j. Dz.U. z 2014 r. poz. 416 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 października 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających nauczyciela do nagrody jubileuszowej oraz szczegółowych zasad jej obliczania i wypłacania (Dz.U. z 2001 r. Nr 128 poz. 1418),
• Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu rolników indywidualnych i ich rodzin (t.j. Dz.U. z 1989 r. Nr 24 poz. 133 ze zm.) – akt uchylony.

Na pracowniczy staż pracy zarówno nauczyciela, jak i pracownika niepedagogicznego składają się nie tylko okresy zatrudnienia wynikające ze świadectw pracy, ale także udokumentowana praca w gospodarstwie rolnym. Nie każdą tego typu pracę będzie można jednak zaliczyć do stażu pracy. Okresy pracy na roli mogą zostać zaliczone do stażu pracy na zasadach i po spełnieniu przesłanek określonych w treści Ustawy o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (zwanej dalej Ustawą).

Przepisy prawa

Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 Ustawy do pracowniczego stażu pracy można zaliczyć pracę w indywidualnym gospodarstwie rolnym, „ilekroć przepisy prawa lub postanowienia układu zbiorowego pracy albo porozumienia w sprawie zakładowego systemu wynagradzania przewidują wliczenie do stażu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownika wynikające ze stosunku pracy, okresów zatrudnienia w innych zakładach pracy”.

Należy zauważyć, że aby pracownikowi można było zaliczyć do stażu pracy okres pracy w gospodarstwie rolnym, musi istnieć przepis prawa (ustawy lub rozporządzenia) albo przepisy wewnątrzzakładowe, stanowiące, że do stażu pracy wyliczanego dla danego świadczenia pracowniczego zalicza się okresy zatrudnienia w innych zakładach pracy.

Definicja gospodarstwa rolnego

Pracodawca, zaliczając pracę w gospodarstwie rolnym do stażu pracy, w pierwszej kolejności powinien dokonać oceny, czy prowadzone gospodarstwo jest gospodarstwem rolnym w rozumieniu obowiązujących w określonym czasie przepisów prawa. Wysokość minimalnej normy obszarowej gospodarstwa, pozwalająca uznać, że stanowi ono gospodarstwo rolne, kształtowała się w następujący sposób:

• od 28 listopada 1964 r. do 22 grudnia 1971 r. – 0,2 ha,
• od 23 grudnia 1971 r. do 30 czerwca 1989 r. – 0,5 ha,
• od 1 lipca 1989 r. do 30 września 1990 r. – 1 ha,
• od 1 stycznia 1990 r. przepisy Kodeksu cywilnego, wprowadzając definicję gospodarstwa rolnego, nie określiły przewidzianej dla niego minimalnej normy obszarowej; aby móc ocenić, czy nieruchomość rolna wraz z zabudowaniami oraz inwentarzem po 1 października 1990 r. jest gospodarstwem rolnym, należy zbadać zarówno informacje dotyczące części składowych gospodarstwa, jak i jego wielkości oraz opłacanych podatków i składek na ubezpieczenie społeczne (por. W. Muszalski, K. Walczak, Praca w gospodarstwie rolnym – wliczanie do stażu. Komentarz, Warszawa 2006).

Obecnie, zgodnie z art. 55³ k.c., „za gospodarstwo rolne uważa się grunty rolne wraz z gruntami leśnymi, budynkami lub ich częściami, urządzeniami i inwentarzem, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą, oraz prawami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego”.

W kontekście definicji gospodarstwa rolnego budynki lub ich części mają charakter części składowych gruntów rolnych. Użyte w niej pojęcie „inwentarz” obejmuje natomiast zwierzęta, maszyny, narzędzia, zaś przez „inne urządzenia” należy rozumieć np. studnie, szklarnie, magazyny, urządzenia do hodowli ryb (por. Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 25 marca 2015 r., II SA/Go 79/15, publ. www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przepis art. 55³ k.c. akcentuje przede wszystkim aspekt materialny, funkcja gospodarstwa rolnego w tym przypadku ma poboczne znaczenie. Na gruncie Ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników jest odwrotnie. Powiązanie terminu „gospodarstwo rolne” z działalnością rolniczą sprawia, że pierwszoplanowe znaczenie ma atrybut funkcjonalny. W przepisie art. 6 pkt 1 tej Ustawy podane jest, że status rolnika posiada osoba, która prowadzi działalność rolniczą. Z kolei w art. 6 pkt 4 sprecyzowano, że pojęcie to oznacza działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej i rybnej. Definiens ten podkreśla relację zachodzącą między zachowaniem rolnika i reglamentowanym przedmiotem produkcji, a spektrum aktywności rolnika zostało zakreślone w sposób rodzajowy. W ujęciu czynnościowym powinność rolnika została określona jako „prowadzenie”. Znaczenie tego zwrotu wskazuje, że zachowanie rolnika ma zmierzać do osiągnięcia zamierzonego celu. W tym ujęciu za słuszny należy uznać pogląd, że samo manifestowanie praw własnościowych do gospodarstwa rolnego nie może być traktowane jako równoznaczne z jego prowadzeniem (por. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 18 lutego 2014 r., LEX nr 1427986).

Na jakie świadczenia ma wpływ okres pracy na roli?

• Nauczyciele

Udokumentowane okresy pracy na roli zawyżają pracowniczy staż pracy, wpływając tym samym na wysokość dodatku za wysługę lat oraz nagrody jubileuszowej przyznawanej nauczycielom. Podstawą do zaliczenia tej pracy są:

• § 7 Rozporządzenia w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy, zgodnie z którym „do okresów pracy uprawniających do dodatku za wysługę lat nauczyciela wlicza się okresy poprzedniego zatrudnienia we wszystkich zakładach pracy oraz inne udowodnione okresy, jeżeli z mocy odrębnych przepisów podlegają one wliczeniu do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze”,
• § 1 Rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania okresów pracy i innych okresów uprawniających nauczyciela do nagrody jubileuszowej oraz szczegółowych zasad jej obliczania i wypłacania