OPUBLIKOWANO: 1 GRUDNIA 2015

ZAKTUALIZOWANO: 21 WRZEŚNIA 2018

Wolontariat i wolontariusze w poradni

Opracował: Marcin Majchrzak, radca prawny, członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie

Podstawa prawna:

• Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 450 ze zm.),
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 lutego 2013 r. w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych (Dz.U. z 2013 r. poz. 199 ze zm.),
• Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1510 ze zm.),
• Ustawa z dnia 30 października 2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 737),
• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 996 ze zm.),
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2018 r. poz. 1025 ze zm.).

Dyrektorzy poradni psychologiczno-pedagogicznych mogą nawiązać współpracę z wolontariuszami. Jest to rozwiązanie korzystne zarówno dla dzieci i młodzieży korzystających z pomocy poradni, jej pracowników, jak i samych wolontariuszy. Dzięki współpracy wolontariusze mają możliwość uzyskania dodatkowego doświadczenia i nabycia umiejętności, nie wspominając o satysfakcji z niesionej pomocy. Dla pracowników poradni istotny jest natomiast fakt, że większa liczba osób będzie pomagać im w codziennych obowiązkach.

Kto może zostać wolontariuszem

Zgodnie z art. 68 ust. 1 pkt 9 Ustawy Prawo oświatowe dyrektor powinien stwarzać warunki do działania w poradni m.in. wolontariuszy. Podstawowe zasady funkcjonowania wolontariatu zostały określone w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. W przypadku publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych szczegółowe zasady współpracy z wolontariuszami określa Rozporządzenie w sprawie szczegółowych zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych. Niepubliczne poradnie mogą jednak stosować odpowiednio regulacje tego Rozporządzenia w zakresie ustalania współpracy z wolontariuszami (w takiej sytuacji ich statuty powinny zawierać szczegółowe zapisy).

Zgodnie z Ustawą przez wolontariusza należy rozumieć osobę fizyczną, która ochotniczo i bez wynagrodzenia wykonuje świadczenia na zasadach określonych w Ustawie. Definicja ta, pomimo swojej lapidarności, zawiera dużo istotnych informacji na temat podmiotów, które mogą być wolontariuszami.

Z kolei osoba fizyczna to każdy człowiek, niezależnie od wieku, zdolności do czynności prawnych czy rodzaju posiadanego przez niego obywatelstwa. Oznacza to, że wolontariuszami mogą być co do zasady także osoby niepełnoletnie (za zgodą rodziców/opiekunów prawnych), z niepełnosprawnościami czy będące obcokrajowcami. Warto jednak pamiętać, że w przypadku publicznych poradni przepisy Rozporządzenia stawiają wolontariuszom dodatkowe wymogi, wśród których pojawia się wymóg pełnoletniości wolontariusza (§ 17 ust. 2). Definicja wolontariusza jednoznacznie przesądza również o tym, że wolontariuszem nie mogą zostać osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadające osobowości prawnej. Jednak przepisy określające prawa i obowiązki wolontariuszy należy odnosić wyłącznie do osób fizycznych.

Ważną cechą charakterystyczną wolontariatu jest konieczność wykonywania w jego ramach zadań w sposób ochotniczy. Brak czynnika dobrowolności automatycznie przesądza o tym, że nie mamy do czynienia z wolontariatem. Nie wyklucza to oczywiście możliwości namawiania do podejmowania się wolontariatu przez pracowników, uczniów czy studentów, jednakże ewentualna odmowa nie powinna wiązać się z odpowiedzialnością dyscyplinarną czy porządkową.

Ostatni element charakterystyczny dla wolontariatu to wykonywanie świadczeń przez wolontariusza bez wynagrodzenia, pod którym należy rozumieć przede wszystkim świadczenia pieniężne.

Jakie zadania może wykonywać wolontariusz i dla kogo

Decydując się na podjęcie współpracy z wolontariuszami, trzeba mieć na uwadze, że powinni oni wykonywać wskazywane im zadania wyłącznie w ramach przewidzianych przez przepisy prawa, w tym zwłaszcza