STAN PRAWNY NA 5 KWIETNIA 2019 Karta nauczyciela – projekt nowelizacji Opracował: Marcin Majchrzak, prawnik, członek Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 967 ze zm.), • Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 917 ze zm.). Akcje protestacyjne nauczycieli oraz zapowiedź strajku przed nadchodzącymi egzaminami (gimnazjalnym i ósmoklasisty) doprowadziły do przedstawienia przez resort edukacji kolejnych propozycji, które mają na celu poprawę sytuacji finansowej nauczycieli. W rezultacie rozpoczęte zostały prace nad nowelizacją przepisów KN. W jej efekcie rozszerzone zostałoby prawo do dodatku za wyróżniającą pracę, a także wprowadzono by nowe świadczenie dla nauczycieli stażystów. Zmiany w zasadach przyznawania dodatku za wyróżniającą pracę Chociaż dodatek za wyróżniającą pracę ma zostać po raz pierwszy wypłacony 1 września 2020 r., przepisy określające zasady jego przyznawania zdążyły zmienić się już raz i wszystko wskazuje na to, że ponownie ulegną zmianie. Przypomnijmy, iż dodatek za wyróżniającą pracę miałby przysługiwać wyłącznie nauczycielom dyplomowanym, legitymującym się co najmniej trzyletnim okresem pracy w szkole od dnia nadania stopnia nauczyciela dyplomowanego oraz wyróżniającą oceną pracy uzyskaną w okresie ostatnich trzech lat pracy. Docelowo, a więc od 1 września 2022 r., dodatek ten miałby wynosić 16 proc. kwoty bazowej, określanej dla nauczycieli corocznie w ustawie budżetowej (art. 33a ust. 1 KN). Jednak przepisy przejściowe zakładają, że dodatek ten przysługiwałby już od 1 września 2020 r. w ograniczonej wysokości i ulegałby stopniowemu zwiększaniu, według następujących zasad: • od 1 września 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. – wyniósłby 3 proc. kwoty bazowej, • od 1 września 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. – wyniósłby 6 proc. kwoty bazowej. Omawiany projekt nowelizacji miałby doprowadzić do rozszerzenia uprawnienia do dodatku za wyróżniającą pracę na nauczycieli kontraktowych i mianowanych (projektowany art. 33b KN). Dodatkiem zostaliby objęci nauczyciele kontraktowi i mianowani, jeżeli po zakończeniu stażu (odpowiednio na stopień nauczyciela kontraktowego lub mianowanego) uzyskają wyróżniającą ocenę pracy. Dodatek przysługiwałby w okresie odbywania stażu na kolejny stopień awansu zawodowego, jednak nie dłużej niż przez trzy lata. W sytuacji, w której przed upływem tego terminu nauczyciel otrzymałby ocenę pracy niższą niż ocena wyróżniająca, prawo do dodatku za wyróżniającą pracę wygasałoby. Szczególne zasady dotyczące okresu przyznawania dodatku za wyróżniającą pracę miałyby dotyczyć nauczycieli pełniących funkcję dyrektora szkoły, którzy po zakończeniu stażu na stopień nauczyciela mianowanego uzyskaliby wyróżniającą ocenę pracy. Należy również zauważyć, że w przypadku nauczycieli, którzy stopień nauczyciela kontraktowego i nauczyciela mianowanego uzyskali z mocy prawa, podstawą do uzyskania dodatku za wyróżniającą pracę byłaby ocena pracy dokonywana na wniosek nauczyciela lub z inicjatywy dyrektora szkoły bądź innych podmiotów wskazanych w KN. Planowana wysokość dodatków Dodatek docelowo (od 1 września 2022 r.) wynosiłby: • w przypadku nauczycieli kontraktowych – 6 proc. kwoty bazowej, • w przypadku nauczycieli mianowanych – 12 proc. kwoty bazowej. Jednakże również w tym przypadku przepisy przejściowe przewidywałyby stopniowe zwiększanie wysokości nowego dodatku od 1 września 2020 r. Jego wysokość kształtowałaby się następująco: • w przypadku nauczycieli kontraktowych: o od 1 września 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. – 3 proc. kwoty bazowej, o od 1 września 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. – 4,5 proc. kwoty bazowej; • w przypadku nauczycieli mianowanych: o od 1 września 2020 r. do 31 sierpnia 2021 r. – 3 proc. kwoty bazowej, o od 1 września 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. – 6 proc. kwoty bazowej. Nauczycielom zatrudnionym w niepełnym wymiarze zajęć prawo do dodatku przysługiwałoby w wysokości proporcjonalnej do wymiaru zatrudnienia. Dodatek ten nie byłby też uwzględniany przy obliczaniu kwot wydatkowanych na średnie wynagrodzenie nauczycieli, o których mowa w art. 30 ust. 3 KN, w związku z czym jego otrzymywanie nie powodowałoby obniżenia otrzymywanych przez nauczycieli innych składników wynagrodzenia, np. dodatków motywacyjnych. Dodatkowe świadczenie dla nauczyciela stażysty W aktualnym stanie prawnym wysokość wynagrodzenia nauczycieli stażystów należy do szczególnie niskich, skutecznie ograniczając liczbę osób chętnych do pracy w zawodzie nauczyciela. Wprowadzenie dodatku za wyróżniającą pracę dla nauczycieli kontraktowych i mianowanych pogłębiłoby ten stan rzeczy, zwiększając różnicę pomiędzy wynagrodzeniem nauczycieli stażystów a nauczycieli, którzy osiągnęli już wyższy stopień awansu zawodowego, w związku z czym twórcy projektu zmian w KN zaproponowali wprowadzenie nowego świadczenia, które przysługiwałoby wyłącznie nauczycielom stażystom (projektowany art. 53a KN). Zgodnie z projektowanym przepisem nauczyciel stażysta, odbywający staż na stopień nauczyciela kontraktowego, otrzymywałby dwukrotnie w okresie stażu świadczenie na start w wysokości 1000 zł. Świadczenie to byłoby wypłacane w terminie: • do 30 września roku, w którym nauczyciel rozpoczął staż, • do 30 września kolejnego roku. W przypadku, gdy nauczyciel w kolejnym roku w okresie do 30 września nie będzie odbywał stażu, świadczenie otrzyma w ciągu 30 dni od dnia, w którym rozpocznie odbywanie stażu. W przypadku nauczycieli pozostających jednocześnie w więcej niż jednym stosunku pracy – świadczenie otrzymywaliby w szkole wskazanej jako podstawowe miejsce zatrudnienia. Przy czym nauczyciel stażysta odbywający staż na stopień nauczyciela kontraktowego będzie mógł otrzymać świadczenie na start w wysokości 1000 zł nie więcej niż dwa razy w okresie całego zatrudnienia. Podobnie jak w przypadku dodatku za wyróżniającą pracę – świadczenie na start nie byłoby uwzględniane przy obliczaniu kwot wydatkowanych na średnie wynagrodzenie nauczycieli. Ponieważ warunkiem otrzymania świadczenia byłoby wyłącznie odbywanie stażu na stopień nauczyciela kontraktowego – w praktyce będzie ono przysługiwało nauczycielom zatrudnionym co najmniej w wymiarze 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć w jednej lub kilku jednostkach oświatowych łącznie (art. 3 pkt 3 KN). Zgodnie z projektowanymi przepisami przejściowymi nauczyciele, którzy staż na stopień nauczyciela kontraktowego rozpoczęli w roku szkolnym 2018/2019, otrzymaliby jednorazowe świadczenie na start w wysokości 1000 zł w terminie do 30 września 2019 r., a jeżeli w tym terminie nie będą odbywali stażu – nie później niż w ciągu 30 dni od dnia, w którym rozpoczną odbywanie stażu. Coroczne uchwalanie przez organy prowadzące będące JST regulaminów wynagradzania nauczycieli Planowane zmiany mają objąć również zasady ustalania przez organy prowadzące, będące jednostkami samorządu terytorialnego, treści regulaminów wynagradzania nauczycieli. Zmiana miałaby polegać na przywróceniu obowiązku corocznego uchwalania regulaminów. Regulaminy te obowiązywałyby od 1 stycznia do 31 grudnia danego roku i podlegałyby corocznemu uzgadnianiu ze związkami zawodowymi zrzeszającymi nauczycieli. Regulaminy z poprzedniego roku mogłyby obowiązywać maksymalnie przez dwa miesiące od dnia ogłoszenia ustawy budżetowej na dany rok. W ocenie twórców projektu rezygnacja z corocznego uchwalania regulaminów doprowadziła do pojawienia się trudności w zapewnieniu nauczycielom średnich wynagrodzeń w odpowiedniej wysokości. Natomiast przywrócenie obowiązku corocznego uchwalania regulaminów miałoby umożliwić realizowanie przez JST bardziej racjonalnej i motywacyjnej polityki wynagradzania nauczycieli, a także zwiększenie kontroli ze strony państwa i partnerów społecznych nad zgodnością regulaminów wynagradzania z przepisami prawa. Nowe zasady uchwalania regulaminów miałyby wejść w życie 1 stycznia 2020 r. Jednakże, na podstawie projektowanych przepisów przejściowych, dotychczas uchwalone regulaminy wynagradzania zachowałyby moc do dnia wejścia w życie nowych regulaminów wydanych na podstawie znowelizowanego art. 30 ust. 6 KN – jednak nie dłużej niż do 31 marca 2020 r. Zwiększenie średniego wynagrodzenia nauczycieli Według zapowiedzi MEN-u trzecia transza podwyżek nauczycielskiego wynagrodzenia o 5 proc., pierwotnie planowana na styczeń 2020 r., miałaby zostać przyspieszona i zacząć obowiązywać od września 2019 r. W związku z planowaną zmianą wynagrodzenia nauczycieli w trakcie roku kalendarzowego, omawiany projekt nowelizacji zawiera przepis przejściowy (art. 8), który przewiduje, że w okresie od 1 września 2019 r. do 31 grudnia 2019 r. średnie wynagrodzenie nauczycieli ustalone w sposób określony w art. 30 ust. 3 KN zwiększa się o 5 proc. Przepis ten ma umożliwić podwyższenie od 1 września 2019 r. wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli oraz dodatków do wynagrodzenia. Podwyższenie wynagrodzeń miałoby nastąpić nie później niż do 30 września 2019 r., z wyrównaniem od 1 września 2019 r. Zmiana zasad zawierania umów o pracę na czas określony Zgodnie z art. 10 ust. 7 KN w obecnym brzmieniu, w przypadku zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania lub zastępstwa nieobecnego nauczyciela, w tym w trakcie roku szkolnego, z osobą rozpoczynającą pracę w szkole, z nauczycielem kontraktowym, z nauczycielem mianowanym lub z nauczycielem dyplomowanym stosunek pracy nawiązuje się na podstawie umowy o pracę na czas określony. Czas trwania takiej umowy zależy obecnie od zaistniałej w danej jednostce oświaty potrzeby, a przepisy nie wskazują żadnych ograniczeń w tym względzie. Powoduje to, że na podstawie tego przepisu nauczyciele są zatrudniani w oparciu o umowy o pracę na czas określony nawet przez kilka lat. Co więcej, w przypadku nauczycieli nie ma zastosowania przepis art. 251 k.p., zgodnie z którym okres zatrudnienia na podstawie umowy o pracę na czas określony, a także łączny okres zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony zawieranych między tymi samymi stronami stosunku pracy nie może przekraczać 33 miesięcy, a łączna liczba tych umów nie może przekraczać 3. W rezultacie twórcy nowelizacji proponują dodanie w art. 10 KN przepisów, które ograniczałyby możliwość nadużywania umów o pracę na czas określony zawieranych w związku z zaistnieniem potrzeby wynikającej z organizacji nauczania. Łączny okres zatrudnienia na podstawie tych umów między tymi samym stronami stosunku pracy nie mógłby przekraczać 36 miesięcy. Gdy okres ten będzie dłuższy niż 36 miesięcy, to z dniem następującym po upływie ww. okresu stosunek pracy przekształci się: • w przypadku nauczyciela kontraktowego – w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony, • w przypadku nauczyciela mianowanego i dyplomowanego – w stosunek pracy na podstawie mianowania, a w przypadku niespełnienia warunków, o których mowa w art. 10 ust. 5 pkt 1 i 6 KN, w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę na czas nieokreślony. Zapamiętaj! Przekształcenie podstawy prawnej stosunku pracy dyrektor będzie musiał potwierdzić na piśmie. Do powyższego okresu 36 miesięcy będą wliczane okresy zatrudnienia na podstawie umów o pracę na czas określony, zawieranych od 1 września 2019 r., przy czym przerwa pomiędzy rozwiązaniem poprzedniej a nawiązaniem kolejnej umowy o pracę nie będzie mogła przekroczyć trzech miesięcy. Należy zauważyć, że nowelizacja nie przewiduje wprowadzenia limitu liczby umów o pracę na czas określony, a jedynie limit okresu zatrudnienia na podstawie tych umów. Co więcej, nowe regulacje nie znalazłyby zastosowania do umów o pracę na czas określony zawartych: • w celu zastępstwa nieobecnego nauczyciela, • z nauczycielem nieposiadającym kwalifikacji wymaganych do zajmowania danego stanowiska, • w przypadku przedłużenia umowy o pracę do dnia porodu, zgodnie z art. 177 § 3 k.p. Pozostałe zmiany przewidziane w projekcie nowelizacji Omawiany projekt nowelizacji przewiduje zmiany nie tylko w KN i w zakresie zasad wynagradzania nauczycieli, chociaż kwestie te są oczywiście najważniejsze. Nowelizacja zakłada też: • wprowadzenie przepisu umożliwiającego wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przeciwko nauczycielowi także po upływie trzech miesięcy od dnia powzięcia przez organ, przy którym działa komisja dyscyplinarna I instancji, wiadomości o popełnieniu czynu uchybiającego godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 KN, jeżeli czyn ten narusza prawa i dobro dziecka, • doprecyzowanie przepisów określających tygodniowy wymiar godzin zajęć nauczycieli – w odniesieniu do nauczycieli przedmiotów z zakresu kształcenia ogólnego w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe, • doprecyzowanie przepisów dotyczących przekazywania dotacji na finansowanie doradztwa metodycznego, • umożliwienie szkołom prowadzącym kształcenie zawodowe, które zaoferują swoim uczniom szkolenie w zakresie przygotowania do uzyskania umiejętności kierowania pojazdem silnikowym w ramach dodatkowych umiejętności zawodowych w zakresie wybranych zawodów, prowadzenie tego szkolenia w formie zajęć szkolnych, • doprecyzowanie zasad przyjmowania młodocianych pracowników na rok szkolny 2019/2020 do klasy I publicznej branżowej szkoły I stopnia dla kandydatów, którzy są absolwentami dotychczasowego gimnazjum, • wskazanie, że wypłata dodatku za wyróżniającą pracę oraz świadczenia na start dla nauczyciela stażysty jest zadaniem własnym JST. Termin wejścia w życie nowych przepisów Nowelizacja miałaby wejść w życie 1 września 2019 r. z wyjątkiem: • przepisów dotyczących doprecyzowania zasad przyjmowania młodocianych pracowników na rok szkolny 2019/2020 do klasy I publicznej branżowej szkoły I stopnia dla kandydatów będących absolwentami dotychczasowego gimnazjum, które miałyby wejść w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia nowelizacji ze względu na terminy rekrutacji do szkół prowadzących kształcenie zawodowe, • przepisów dotyczących coroczności uchwalania regulaminów wynagradzania nauczycieli, przepisów dotyczących uwzględniania dodatku za wyróżniającą pracę przy podziale części oświatowej subwencji ogólnej, które miałyby wejść w życie 1 stycznia 2020 r., • przepisów dotyczących dodatku za wyróżniającą pracę dla nauczycieli kontraktowych i mianowanych, które miałyby wejść w życie 1 września 2020 r.