STAN PRAWNY NA 26 KWIETNIA 2019 Propozycje zmian w prawie oświatowym Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1457 ze zm.), • Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 996 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 2017 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz.U. z 2017 r. poz. 1534), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 373) – akt oczekujący, • Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 16 maja 2018 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów w publicznych szkołach artystycznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 1023 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 1 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty (Dz.U. z 2017 r. poz. 1512 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 21 grudnia 2016 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu gimnazjalnego i egzaminu maturalnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 2223 ze zm.), • Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 sierpnia 2017 r. w sprawie szczegółowych warunków i sposobu przeprowadzania egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie (Dz.U. z 2017 r. poz. 1663). 24 kwietnia szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Michał Dworczyk, poinformował o podjęciu przez Mateusza Morawieckiego decyzji o przedłożeniu na środowej Radzie Ministrów specjalnego projektu nowelizacji prawa oświatowego, który umożliwi przeprowadzenie tegorocznych egzaminów maturalnych. W tym samym dniu do Sejmu wpłynął rządowy Projekt Ustawy o zmianie ustawy o systemie oświaty i ustawy Prawo oświatowe. Ważne! W Projekcie zakłada się dodanie do Ustawy o systemie oświaty po art. 44zr nowej regulacji – art. 44zra, zgodnie z którym „w przypadku niewykonania przez nauczyciela, wychowawcę oddziału, osobę prowadzącą praktyczną naukę zawodu, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 120 ust. 4 Ustawy Prawo oświatowe, lub radę pedagogiczną zadań i kompetencji w zakresie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, o których mowa w rozdziale 3a oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 44zb i art. 44zq, te zadania i kompetencje wykonuje dyrektor szkoły lub upoważniony przez niego nauczyciel”. Na podstawie przytoczonego w tej regulacji art. 44zb wydane zostało obecnie obowiązujące Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 3 sierpnia 2017 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych oraz dotyczące tej samej materii Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 22 lutego 2019 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych, które wejdzie w życie 1 września 2019 r. Z kolei na podstawie art. 44zq Ustawy o systemie oświaty zostało wydane Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 16 maja 2018 r. w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów w publicznych szkołach artystycznych. W przypadku, gdy nauczyciele lub rada pedagogiczna nie wykonają zadań wynikających z tych rozporządzeń, a więc nie przeprowadzą klasyfikacji uczniów, zadania te przechodzą na dyrektora, który jednak nie musi wykonywać ich osobiście, ale może wyznaczyć do tego jednego nauczyciela. Nasuwa się oczywiście pytanie, czy w przypadku zastosowania tego trybu klasyfikacja zostanie przeprowadzona prawidłowo. Zgodnie z treścią art. 44b ust. 3 Ustawy o systemie oświaty ocenianie osiągnięć edukacyjnych ucznia polega na rozpoznawaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności dotyczących spełniania: • wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego lub efektów kształcenia określonych w podstawie programowej kształcenia w zawodach oraz wymagań edukacyjnych wynikających z realizowanych w szkole programów nauczania, • wymagań edukacyjnych wynikających z realizowanych w szkole programów nauczania – w przypadku dodatkowych zajęć edukacyjnych. Z kolei zgodnie z ust. 4 tej regulacji ocenianie zachowania ucznia polega na rozpoznawaniu przez wychowawcę oddziału, nauczycieli oraz uczniów danego oddziału stopnia respektowania przez ucznia zasad współżycia społecznego i norm etycznych oraz obowiązków określonych w statucie szkoły. Ważne! Nowelizacja zakłada, że w przypadku, gdy zadania te nie zostaną wykonane przez nauczycieli uczących danego ucznia, wówczas zastąpi ich dyrektor lub nauczyciel przez niego wyznaczony. Oznaczać to natomiast będzie, że ocenianie i klasyfikacja nie zostaną dokonane przez nauczyciela, który najlepiej poznał wychowanka, co oczywiście budzi wątpliwości co do tego, czy ocena wystawiona w takim „zastępczym” trybie będzie adekwatna do faktycznych osiągnięć danego ucznia. Dodać należy, że opisywana nowelizacja przewiduje, iż w sytuacji gdy dyrektor lub nauczyciel przez niego upoważniony nie wykona zadań w zakresie oceniania i klasyfikowania uczniów, to te zadania i kompetencje wykonuje nauczyciel wyznaczony przez organ prowadzący szkołę. Przywołane regulacje nie wymagają, aby był to nauczyciel szkoły, w której wystąpiły okoliczności uniemożliwiające sklasyfikowanie uczniów, czyli np. strajk. Wyznaczenia nauczyciela dokona odpowiednio wójt (burmistrz, prezydent miasta), zarząd powiatu, zarząd województwa. Do Ustawy o systemie oświaty zostanie również wprowadzony art. 44zzzz, który ma zabezpieczyć przeprowadzenie egzaminów w przypadku, gdy nie mogą one być przeprowadzone przez nauczycieli danej szkoły. Zgodnie z tą regulacją „w przypadku niewykonania przez nauczyciela lub radę pedagogiczną zadań i kompetencji w zakresie przeprowadzania egzaminu ósmoklasisty, egzaminu maturalnego i egzaminu zawodowego, o których mowa w rozdziale 3b oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 44zzza i art. 44zzzv, te zadania i kompetencje wykonuje dyrektor szkoły lub upoważniony przez niego nauczyciel”. Zmiany zostaną wprowadzone również w Prawie oświatowym, do którego dodany będzie art. 73a, stosownie do którego, jeżeli rada pedagogiczna nie podejmie uchwały wskazanej w art. 70 ust. 1 pkt 2, o wynikach klasyfikacji i promocji uczniów rozstrzyga dyrektor szkoły. Opisywane propozycje umożliwią realizację celu, dla którego są przyjmowane i przeprowadzenie matur nie będzie w tym roku zagrożone pomimo trwającego strajku nauczycieli. Pamiętać jednak należy, że regulacje te będą obowiązywać również po jego zakończeniu. Każda z nowych, wyżej opisanych regulacji oznacza jednak bardzo poważne ograniczenie kompetencji należących do nauczycieli i wychowawców. Dyrektorowi, a w dalszej kolejności organowi prowadzącemu, zostały przyznane daleko idące uprawnienia, przysługujące do tej pory wyłącznie gronu pedagogicznemu, nauczycielom przedmiotowym i wychowawcom. Jest to poważne uszczuplenie ich kompetencji, które najprawdopodobniej w najbliższych latach nie zostanie cofnięte. Projekt przewiduje przepisy przejściowe, zgodnie z którymi omówione powyżej rozwiązania będą miały również zastosowanie, w okresie przejściowym, do: • dotychczasowego egzaminu gimnazjalnego, który po raz ostatni zostanie przeprowadzony w styczniu 2020 r. dla słuchaczy gimnazjów dla dorosłych, w których nauka kończy się w semestrze jesiennym, • dotychczasowego egzaminu maturalnego przeprowadzanego na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej kształcenia ogólnego, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 2 lit. b Ustawy o systemie oświaty; egzamin ten po raz ostatni zostanie przeprowadzony w roku szkolnym 2028/2029, • dotychczasowego egzaminu potwierdzającego kwalifikacje w zawodzie, który po raz ostatni zostanie przeprowadzony w roku szkolnym 2027/2028. W przypadku, gdy zaistnieje konieczność rozstrzygania o wynikach klasyfikacji i promocji uczniów przez dyrektora szkoły lub nauczyciela wyznaczonego przez organ prowadzący szkołę, w obecnie trwającym roku szkolnym 2018/2019 jako datę wydania świadectw szkolnych promocyjnych i świadectw ukończenia szkoły przyjmuje się datę rozstrzygnięcia przez dyrektora szkoły lub nauczyciela wyznaczonego przez organ prowadzący szkołę wyników klasyfikacji i promocji uczniów.