TAN PRAWNY NA 26 KWIETNIA 2019   Ewidencjonowanie czasu pracy pracowników   Opracował: Michał Łyszczarz, prawnik, współautor komentarza do Ustawy o systemie oświaty   Podstawa prawna: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 917 ze zm.), Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 967 ze zm.), Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 10 grudnia 2018 r. w sprawie dokumentacji pracowniczej (Dz.U. z 2018 r. poz. 2369).   Uprawnienia pracowników różnią się w zależności od tego, czy ich status regulują postanowienia Kodeksu pracy (dalej: k.p.) czy też pragmatyk służbowych, np. Karta nauczyciela (dalej: KN). Kodeks pracy ma zastosowanie do wszystkich pracowników, ale zakres jego regulacji, które odnosimy do pracowników pedagogicznych, zależy już od KN. Znaczenie ma również fakt, czy dany nauczyciel jest zatrudniony w szkole prowadzonej przez samorząd czy też w szkole niesamorządowej, publicznej bądź niepublicznej. W przypadku szkół samorządowych czas pracy wyznaczany jest przez regulację art. 42 KN. Przepis ten stanowi, że czas pracy nauczyciela to 40 godzin na tydzień, a w ramach tego czasu pracy nauczyciel jest zobowiązany wykonywać zajęcia w ramach pensum, zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły (inne niż pensum) oraz zajęcia i czynności związane z przygotowaniem do zajęć, samokształceniem i doskonaleniem zawodowym.   Co jednak istotne, przepis art. 42 KN nie ma zastosowania do nauczycieli szkół niesamorządowych, co ma znaczenie z tego względu, że pedagoga szkoły  niesamorządowej nie dotyczą tygodniowe normy godzin dydaktycznych określone w tej regulacji. O ile zatem art. 42 KN określa pensum nauczyciela szkoły podstawowej na 18 godzin, to w takiej samej szkole prowadzonej przez podmiot niesamorządowy wysokość pensum nauczyciela określi już jego umowa o pracę. Ogólny czas pracy nauczyciela szkoły prowadzonej przez samorząd jest określony w art. 42 KN i nie może on przekraczać 40 godzin na tydzień, natomiast wobec nauczyciela szkoły niesamorządowej stosujemy art. 129 § 1 k.p., zgodnie z którym czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy w przyjętym okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym czterech miesięcy. Oczywiście k.p. dopuszcza również inne systemy i rozkłady czasu pracy, przykładowo uregulowany w art. 135 k.p. system równoważnego czasu pracy, w którym – jeśli jest to uzasadnione – dopuszcza się przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym miesiąca. Przedłużony dobowy wymiar czasu pracy jest równoważony krótszym dobowym wymiarem czasu pracy w niektórych dniach lub dniami wolnymi od pracy. Z reguły stosowanie innych systemów czasu pracy niż ten uregulowany w art. 129 k.p. nie ma jednak uzasadnienia.   W przypadku pracowników szkół niebędących nauczycielami, a więc pracowników administracji i obsługi, istnieje jednak większa elastyczność w zakresie ustalania rozkładu czasu pracy. Możliwe jest przykładowo zastosowanie: indywidualnego rozkładu czasu pracy na podstawie art. 142 k.p.: zgodnie z tą regulacją – na pisemny wniosek pracownika – pracodawca może ustalić indywidualny rozkład jego czasu pracy w ramach systemu czasu pracy, którym pracownik jest objęty (zastosowanie takiego rozkładu czasu pracy w przypadku nauczyciela prowadzącego zajęcia z uczniami nie jest możliwe),   systemu pracy weekendowej na podstawie art. 144 k.p.: zgodnie z tą regulacją – na pisemny wniosek pracownika – może być do niego stosowany system czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta; w tym systemie jest dopuszczalne przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym miesiąca; taki system pracy nie ma zastosowania do pracowników pedagogicznych, prowadzących zajęcia wyłącznie w czasie dni powszednich, może więc być zastosowany wyłącznie do pracowników administracji i obsługi, a stanowiskiem, które nasuwa się tu jako przykład, jest pracownik ochrony budynku szkoły,   system skróconego tygodnia pracy zgodnie z art. 143 k.p.: na pisemny wniosek pracownika może być wobec niego stosowany system skróconego tygodnia pracy; w tym systemie jest dopuszczalne wykonywanie pracy przez pracownika przez mniej niż 5 dni w ciągu tygodnia przy równoczesnym przedłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej niż do 12 godzin w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym miesiąca; zastosowanie tej regulacji w przypadku pracowników pedagogicznych, może być utrudnione z uwagi na konieczność ułożenia planu lekcji obejmującego wszystkie powszednie dni tygodnia; poza tym zastosowanie tej regulacji do pracownika pedagogicznego jest trudne również z tego powodu, że ewidencji nie podlega cały czas pracy nauczyciela.                 Ewidencja czasu pracy i rejestrowanie wyjść   Ewidencja czasu pracy nauczycieli szkół samorządowych podlega zasadom określonym w art. 42 ust. 7a KN. Zgodnie z tym przepisem zajęcia i czynności realizowane w ramach czasu pracy nauczyciela: o których mowa w ust. 2 pkt 1, czyli godziny pensum, są rejestrowane i rozliczane w okresach tygodniowych odpowiednio w dziennikach lekcyjnych lub dziennikach zajęć, o których mowa w ust. 2 pkt 2, czyli inne zajęcia i czynności wynikające z zadań statutowych szkoły, w tym zajęcia opiekuńcze i wychowawcze uwzględniające potrzeby i zainteresowania uczniów, są rejestrowane i rozliczane w okresach półrocznych w dziennikach zajęć pozalekcyjnych.   Przepis ten, jako zawarty w art. 42 KN, nie ma oczywiście wprost zastosowania do nauczycieli szkół niesamorządowych, natomiast przewiduje on wyłącznie konieczność ewidencjonowania czynności związanych z prowadzeniem zajęć. Zauważyć natomiast należy, że w szkołach prowadzonych przez inne podmioty niż samorząd można przyjąć podobne zasady ewidencjonowania czasu pracy nauczycieli.   W tej kwestii pojawia się jednak obowiązek ewidencjonowania wyjść w celu załatwienia spraw osobistych, wynikający z treści Rozporządzenia w sprawie dokumentacji pracowniczej. Należy tu bowiem zwrócić uwagę na treść § 6 pkt 1 lit b tego aktu, stosownie do którego pracodawca prowadzi oddzielnie dla każdego pracownika dokumentację w sprawach związanych ze stosunkiem pracy obejmującą wnioski pracownika dotyczące: udzielenia zwolnienia od pracy w celu załatwienia spraw osobistych, ubiegania się i korzystania ze zwolnienia od pracy w przypadku wychowywania przynajmniej jednego dziecka w wieku do 14 lat (art. 188 k.p.), ustalenia indywidualnego rozkładu czasu pracy w ramach systemu czasu pracy, którym pracownik jest objęty (art. 142 k.p.), stosowania systemu skróconego tygodnia pracy (art. 143 k.p.), stosowania systemu czasu pracy, w którym praca jest świadczona wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta (art. 144 k.p.), stosowania rozkładu czasu pracy przewidującego różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które zgodnie z tym rozkładem są dla pracownika dniami pracy (art. 1401 § 1 k.p.), stosowania rozkładu czasu pracy przewidującego przedział czasu, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy w dniu, który zgodnie z tym rozkładem jest dla pracownika dniem pracy (art. 1401§ 2 k.p.).   Zapamiętaj! Prowadzone w ograniczonym zakresie dokumenty obejmujące indywidualną ewidencję czasu pracy nauczyciela, zakładane od 1.01.2019 r. według nowych zasad, powinny zawierać informacje o: dniach wolnych od pracy, z oznaczeniem tytułu ich udzielenia, rodzaju i wymiarze zwolnień od pracy, rodzaju i wymiarze innych usprawiedliwionych nieobecności w pracy, wymiarze nieusprawiedliwionych nieobecności w pracy (§ 6 pkt 1 lit. a w zw. z § 19 i 20 ust. 2 Rozporządzenia)[1].   Opieka nad dzieckiem   Co się tyczy wniosku o udzielenie zwolnienia z tytułu opieki nad dzieckiem trzeba podkreślić, że pracownikom niepedagogicznym prawo do tego zwolnienia przysługuje na podstawie art. 188 k.p., podczas gdy nauczyciele wniosek składają w oparciu o regulację art. 67e KN. Zgodnie z art. 188 k.p. pracownikowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 16 godzin albo 2 dni z zachowaniem prawa do wynagrodzenia.   Z kolei art. 67e KN wskazuje, że nauczycielowi wychowującemu przynajmniej jedno dziecko w wieku do 14 lat przysługuje w ciągu roku kalendarzowego zwolnienie od pracy w wymiarze 2 dni z zachowaniem prawa do wynagrodzenia. Nauczyciel nie może zatem skorzystać z prawa do opieki w wymiarze godzinowym, co ma zapobiegać korzystaniu z opieki wyłącznie w czasie trwania godzin pensum.        [1] Za możliwość wykorzystania niniejszego akapitu Redakcja dziękuje jego autorce, Karolinie Król-Komarnickiej.