STAN PRAWNY NA 28 LISTOPADA 2022 Zasady zawieszania i zmniejszania nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego Opracowała: Karolina Król-Komarnicka, kierownik działu kadr i płac w państwowej instytucji Podstawa prawna: • Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 301), • Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 504 ze zm.), • Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2022 r. poz. 583 ze zm.). Prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego ulega zawieszeniu lub zmniejszeniu w zależności od wysokości przychodu, jaki osiąga nauczyciel. Jakie są to progi przychodu i w jakich sytuacjach ZUS odstąpi od zawieszenia świadczenia? Prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego reguluje Ustawa z dnia 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Dotyczy ono nauczycieli zatrudnionych w publicznych i niepublicznych przedszkolach, szkołach, z wyjątkiem niepublicznych szkół nieposiadających uprawnień szkoły publicznej, którzy spełniają, co istotne, łącznie następujące warunki: • osiągnęli wymagany wiek, • posiadają okres składkowy i nieskładkowy w rozumieniu Ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący 30 lat, w tym 20 lat wykonywania pracy w ww. jednostkach, w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć, • rozwiązali stosunek pracy. Nabycie prawa do świadczenia kompensacyjnego Prawo do świadczenia nauczyciel nabywa w dniu spełnienia ostatniego z ww. warunków. Z tym zastrzeżeniem, że jeżeli w dniu spełnienia powyższych warunków nauczyciel pobiera zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne, prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego powstanie dopiero z dniem zaprzestania pobierania tego zasiłku lub świadczenia. WAŻNE! W przypadku, gdy uprawniony nauczyciel osiąga przychody z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia społecznego, prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego ulega zawieszeniu lub zmniejszeniu na zasadach określonych w art. 103 ust. 3 i art. 104–106 Ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mowa tu m.in. o przychodach: z pracy na podstawie stosunku pracy, umowy-zlecenia lub współpracy przy tej umowie, umowy agencyjnej lub współpracy przy tej umowie, umowy o świadczenie usług (innej niż umowa-zlecenie lub agencyjna), do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub z współpracy przy tej umowie, z pozarolniczej działalności oraz współpracy przy jej wykonywaniu, z pracy nakładczej. Zawieszenie świadczenia kompensacyjnego Jeżeli nauczyciel po nabyciu prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego podejmuje zatrudnienie w jednostce oświatowej, prawo do tego świadczenia ulega zawieszeniu bez względu na wysokość osiąganego przez niego z tytułu tego zatrudnienia przychodu. Takimi jednostkami są m.in.: • publiczne przedszkola, szkoły i placówki oraz zakłady kształcenia i placówki doskonalenia nauczycieli działające na podstawie Ustawy o systemie oświaty, • zakłady poprawcze, schroniska dla nieletnich oraz rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne działające na podstawie Ustawy z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich, • publiczne kolegia pracowników służb społecznych, • publiczne szkoły i szkolne punkty konsultacyjne przy przedstawicielstwach dyplomatycznych, urzędach konsularnych i przedstawicielstwach wojskowych RP, • przedszkola publiczne, szkoły i placówki prowadzone przez osoby fizyczne oraz osoby prawne niebędące jednostkami samorządu terytorialnego, • przedszkola niepubliczne, niepubliczne szkoły i placówki, zakłady kształcenia i placówki doskonalenia nauczycieli oraz szkoły niepubliczne o uprawnieniach szkół publicznych, • urzędy organów administracji rządowej, kuratoria oświaty, specjalistyczne jednostki nadzoru, CKE oraz OKE, organy sprawujące nadzór pedagogiczny nad zakładami poprawczymi, schroniskami dla nieletnich, rodzinne ośrodki diagnostyczno-konsultacyjne oraz szkoły przy zakładach karnych (dotyczy stanowisk, na których wymagane są kwalifikacje pedagogiczne), • Ochotnicze Hufce Pracy na stanowiskach wychowawców, pedagogów oraz na stanowiskach kierowniczych, • inne jednostki pełniące funkcję instruktorów praktycznej nauki zawodu oraz kierowników praktycznej nauki zawodu. Jeżeli nauczyciel, pobierając świadczenie kompensacyjne, podejmie zatrudnienie w innych placówkach niż wymienione powyżej, powinien o tym fakcie poinformować Zakład Ubezpieczeń Społecznych poprzez złożenie oświadczenia EROP (oświadczenie o osiąganiu przychodu). Formularz oświadczenia dostępny jest na stronie internetowej ZUS-u (www.zus.pl.) lub w każdej jednostce organizacyjnej ZUS-u. Zawieszenie świadczenia a wojna w Ukrainie Od 24 lutego 2022 r. do 31 sierpnia 2023 r. ZUS nie zawiesi prawa do świadczenia kompensacyjnego, jeżeli nauczyciel podejmie pracę nauczycielską na stanowisku: • pomocy nauczyciela dla osób niebędących obywatelami polskimi, podlegających obowiązkowi szkolnemu lub obowiązkowi nauki, które nie znają języka polskiego albo znają go na poziomie niewystarczającym do korzystania z nauki, • nauczyciela, jeżeli w szkole utworzono dodatkowy oddział w celu zapewnienia kształcenia, wychowania i opieki dzieciom i uczniom będącym obywatelami Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny. Od 1 września 2022 r. do 31 sierpnia 2023 r. prawo do świadczenia nie zostanie zawieszone, jeżeli nauczyciel języka polskiego podejmie pracę nauczycielską również w przypadku, gdy w szkole nie utworzono dodatkowego oddziału, w celu zapewnienia kształcenia i opieki dzieciom i uczniom będącym obywatelami Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny. Wysokość przychodu a świadczenie Jeżeli z zaświadczenia o wysokości przychodu, jaki zamierza nauczyciel osiągnąć, wynika, że: • nie przekroczy on 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia – ZUS będzie wypłacać świadczenie w pełnej wysokości, • wyniesie on ponad 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia, ale nie więcej niż 130 proc. tej kwoty – ZUS zmniejszy wysokość świadczenia, • przekroczy on 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia – ZUS zawiesi wypłatę świadczenia. Wysokość przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłasza co kwartał Prezes Głównego Urzędu Statystycznego. Na powyższym nie kończą się obowiązki informacyjne nauczyciela. Ma on bowiem obowiązek zawiadomić ZUS do końca lutego każdego roku o łącznej kwocie dochodu osiągniętego w ubiegłym roku kalendarzowym. Jednocześnie zakład pracy zawiadamia ZUS do końca lutego każdego roku o łącznej kwocie dochodu osiągniętego w ubiegłym roku kalendarzowym, a urząd skarbowy zawiadamia ZUS do końca maja każdego roku o łącznej kwocie dochodu osiągniętego przez emeryta lub rencistę w ubiegłym roku kalendarzowym z wykonywania pozarolniczej działalności gospodarczej, wolnego zawodu lub innej samodzielnej działalności o podobnym charakterze, z wyłączeniem działalności twórczej i artystycznej. Taki system zawiadamiania o wysokości przychodów pozwala weryfikować poprawność tych zgłoszeń. Z tego powodu ustalenie, czy dochód nauczyciela uzasadniał wypłatę świadczeń w pełnej wysokości, ich zmniejszenie albo zawieszenie, następuje po upływie roku kalendarzowego na podstawie zawiadomienia zakładu pracy i nauczyciela. Ustalenie to może jednak ulec zmianie na podstawie zawiadomienia urzędu skarbowego. ZUS ustala łączną kwotę dochodu osiągniętego przez nauczyciela w okresie ubiegłego roku kalendarzowego i porównuje go z sumą kwot obliczonych od kwoty bazowej dla kolejnych miesięcy tego roku kalendarzowego: • wskaźnikiem 70 proc., zwaną dalej „niższą kwotą graniczną dochodu”, • wskaźnikiem 130 proc., zwaną dalej „wyższą kwotą graniczną dochodu” – przy czym okres, z którego ustala się łączną kwotę dochodu osiągniętego przez nauczyciela oraz kwoty graniczne dochodu, ulega odpowiedniemu skróceniu w roku kalendarzowym, w którym powstało lub ustało prawo do świadczeń. Łączna kwota dochodu a ostateczna wysokość świadczenia Jeżeli łączna kwota dochodu osiągniętego przez nauczyciela w okresie ubiegłego roku kalendarzowego nie przekroczyła niższej kwoty granicznej dochodu, organ rentowy ustala, że dochód nauczyciela nie uzasadniał zmniejszenia ani zawieszenia świadczeń, a w przypadku gdy świadczenia były zmniejszone lub zawieszone – dokonuje zwrotu różnicy między należną i wypłaconą kwotą świadczeń. Jeżeli zaś łączna kwota dochodu osiągniętego przez nauczyciela w okresie ubiegłego roku kalendarzowego przekroczyła niższą kwotę graniczną, organ rentowy ustala: • że dochód osiągnięty przez emeryta lub rencistę uzasadniał: o zmniejszenie świadczeń wypłaconych za okres ubiegłego roku kalendarzowego, jeżeli dochód nie przekroczył wyższej kwoty granicznej dochodu, o zawieszenie świadczeń wypłaconych za okres ubiegłego roku kalendarzowego, jeżeli dochód przekroczył wyższą kwotę graniczną dochodu; • kwotę różnicy między należną a wypłaconą kwotą świadczeń, która podlega zwrotowi.